یکی از اولین هشدارهایی که بعد از نصب سیم ها و براکت ها از دکتر ارتودنسی تان می شنوید، لیست غذاهای ممنوعه است. و خب همیشه “آدامس” در صدر این لیست قرار دارد. شاید با خودتان فکر کنید که دکترها زیادی سخت گیری می کنند و یک آدامس نرم که دیگر سیم را نمی شکند. اما واقعیت این است که جویدن آدامس در طول درمان ارتودنسی، چه سیم کشی ثابت داشته باشید و چه از پلاک های شفاف استفاده کنید، کاملا غیراصولی است.
بیایید ببینیم چرا متخصصان ارتودنسی تا این حد روی منع آدامس پافشاری می کنند و عواقب عدم رعایت این توصیه چیست.
یک مقایسه کلی از خطرات آدامس برای روش های مختلف
برای اینکه یک بار برای همیشه تکلیف تان روشن شود، بیایید خطرات جویدن آدامس در طول درمان ارتودنسی را در جدول زیر مرور کنیم:
| نوع آسیب | در بریس های ثابت (سیم و براکت) | در ارتودنسی نامرئی (الاینر) |
|---|---|---|
| شکستگی فیزیکی | کنده شدن براکت، خم شدن سیم، باز شدن بندها | ترک خوردن یا تغییر شکل پلاستیک (اگر با پلاک بجوید) |
| تمیز کردن | فاجعه بار! آدامس لای فنرها و سیم ها گیر می کند | بسیار سخت؛ آدامس به سطح پلاستیک می چسبد |
| تأثیر بر طول درمان | زیاد؛ خم شدن سیم باعث حرکت غلط دندان می شود | زیاد؛ خارج کردن پلاک برای جویدن، ساعات درمان را کم می کند |
| زیبایی | تکه های آدامس گیر کرده ظاهر زشتی دارد | پلاک کدر و مات می شود و دیگر نامرئی نیست |
آدامس ها در ارتودنسی ثابت اصلا نباید استفاده شوند ….
بریس های ارتودنسی ثابت (سیم و براکت های فلزی) ساختاری ظریف و دقیق دارند. آن ها طوری طراحی و ساختهمیشوند که با نیروهای خاصی دندان را حرکت دهند. اما آدامس به خاطر خاصیت چسبندگی و کشسانی اش، دشمن شماره یک این ساختار کاربردی است.
آدامس می تواند سیم های ارتودنسی را خم کند و حرکت دندان را خراب کند
حتی اگر آدامس نرم باشد، وقتی آن را می جوید، حجم پیدا می کند و فشار زیادی به سیم های ارتودنسی (آرچ ووایر) وارد می کند. یکی از بدترین عواقب جویدن آدامس در طول درمان ارتودنسی، خم شدن ظریف و نامحسوس سیم هاست. شاید شما با چشم متوجه این خمیدگی نشوید، اما همین انحراف کوچک باعث می شود نیرویی که به دندان وارد می شود، تغییر کند. نتیجه؟
دندان به جای اینکه صاف شود، در یک مسیر اشتباه حرکت می کند یا اصلاً حرکت نمی کند. همین موضوع می تواند درمان شما را ماه ها عقب بیندازد.
خطر کنده شدن براکت ها و باز شدن بندها بسیار جدی است
براکت ها با چسب های مخصوصی به دندان وصل می شوند که در برابر فشار عمودی مقاوم هستند. اما در برابر فشارهای چرخشی و کششی (مثل نیروی چسبیدنآدامس) آسیب پذیرند. در واقع:
- وقتی آدامس به براکت می چسبد و شما سعی می کنید دهان تان را باز کنید، آدامس مثل یک نیروی کششی قوی عمل می کند و می تواند براکت را از روی دندان بکند.
- همچنین آدامس می تواند به راحتی دور “بندهای فلزی” (حلقه های دور دندان آسیاب) بپیچد و آن ها را شل کند. هر بار که قطعه ای کنده می شود، شما مجبورید یک وقت اورژانسی بگیرید و روند درمان متوقف می شود.
تمیز کردن آدامس از بین سیم ها یک کابوس واقعی است
فرض کنیم آدامس را جویدید و سیم هم نشکست؛ حالا با ذرات چسبناک آدامس که لای فنرها، زیر سیم ها، دور قلاب های کش و درزهای براکت گیر کرده چه می کنید؟
- پاک کردن آدامس از روی بریس های پیچیده ارتودنسی، تقریباً غیرممکن است.
- مسواک نمی تواند آدامس چسبیده را جدا کند.
- این تکه های باقی مانده نه تنها ظاهر زشتی به لبخند شما می دهند، بلکه به منبعی برای تجمع باکتری و قند تبدیل می شوند که مستقیم منجر به پوسیدگی دندان در اطراف براکت ها می شود.
آیا آدامس های بدون قند هم برای بریس های ثابت ممنوع هستند؟
شاید شنیده باشید که برخی می گویند “آدامس بدون قند اشکالی ندارد چون چسبندگی کمتری دارد.” اما به عنوان یک متخصص باید بگویم که این ریسک را نکنید. درست است که آدامس های زایلیتول (بدون قند) چسبندگی کمتری نسبت به آدامس های شیرین و بادکنکی قدیمی دارند، اما هنوز هم “چسبنده” هستند.
حتی اگر آدامس بدون قند باشد، باز هم نیروی مکانیکی جویدن آن می تواند باعث جابجایی سیم یا شل شدن اجزا شود.
هدف اصلی ما در ممنوعیت جویدن آدامس در طول درمان ارتودنسی، فقط قند نیست؛ بلکه “بافت کشسانی” و “نیروی مداوم جویدن” است که می تواند به دستگاه ها آسیب بزند. پس حتی اگر روی بسته ای نوشته بود “بدون قند”، باز هم به نفع سیم هایتان است که از خیرش بگذرید.
چرا حتی با پلاک متحرک هم نباید آدامس بجوید؟
بعضی ها فکر می کنند حالا که ارتودنسی نامرئی (اینویزیلاین) دارند و می توانند پلاک را در بیاورند، مجازند هر وقت دلشان خواست آدامس بجوند. اما داستان به این سادگی نیست و در این روش هم محدودیت های جدی وجود دارد.
آدامس به پلاک های شفاف می چسبد و آن ها را بی کیفیت می کند!
جنس الاینرها از نوعی پلاستیک مخصوص است. اگر اشتباه کنید و با پلاک داخل دهان آدامس بجوید، آدامس با قدرت زیادی به سطح پلاک می چسبد. جدا کردن آدامس از روی این پلاک های پلاستیکی تقریباً غیرممکن است و باعث کدر شدن، خط افتادن و تغییر شکل پلاک می شود.
پلاکی که فرمش عوض شود، دیگر کارایی ندارد و دندان را صاف نمی کند. عملاً شما با یک بار جویدن آدامس در طول درمان ارتودنسی با الاینر، پلاک آن مرحله را دور انداخته اید.
اگر پلاک را در بیاوریم و آدامس بجویم چه؟
این سوال خیلی هاست. روی کاغذ، بله می توانید پلاک را در بیاورید و آدامس بجوید. اما در عمل، این کار بزرگترین ضربه را به درمانتان می زند. قانون طلایی ارتودنسی نامرئی این است که پلاک ها باید ۲۲ ساعت در شبانه روز داخل دهان باشند. شما فقط ۲ ساعت برای غذا خوردن و مسواک زدن وقت دارید.
ولی آدامس جویدن یک فعالیت زمان بر است…
در واقع کسی آدامس را برای ۲ دقیقه نمی جود. معمولاً شما نیم ساعت یا یک ساعت آدامس می جوید. اگر قرار باشد روزی دو بار آدامس بجوید و هر بار پلاک را خارج کنید، ساعت استفاده از پلاک به زیر ۲۰ ساعت می رسد. نتیجه؟
دندان ها حرکت نمی کنند، پلاک های بعدی در دهان جا نمی روند و درمان شما ماه ها عقب می افتد. بنابراین، حتی با وجود متحرک بودن پلاک ها، جویدن آدامس در طول درمان ارتودنسی نامرئی هم توصیه نمی شود چون نظم استفاده از پلاک را به هم می زند.
بیشتر بخوانید: اصول تغذیه در ارتودنسی (در طول درمان چه بخوریم چه نخوریم؟)
جایگزین های مناسب بجای آدامس چه هستند؟
ما درک می کنیم که گاهی دهان تان بدمزه می شود یا از سر عادت دوست دارید چیزی بجوید. اما به جای به خطر انداختن درمان گران قیمت تان، می توانید از جایگزین های کم خطرتر استفاده کنید.
- اگر هدف تان خوشبو کردن دهان است، بهترین گزینه استفاده از قرص های نعنایی بدون قند است. فقط حواستان باشد که آن ها را نمکید، گاز نزنید! گاز زدن آبنبات سفت خودش عامل شکستن براکت است. فقط اجازه دهید در دهان آب شوند.
- اسپری های خوش بو کننده بدون هیچ تماس فیزیکی، حس تازگی به دهان می دهند و برای مواقعی که بیرون از منزل هستید عالی اند.
- گاهی اوقات نیاز به آدامس، ناشی از خشکی دهان است. نوشیدن آب یا قرقره کردن دهانشویه فلوراید، هم دهان را تازه می کند و هم دندان ها را تمیز نگه می دارد.
خلاصه که به دردسر مراجعه های اورژانسی نمی ارزد!
نکته آخر اینکه، هر بار که شما قانونی را زیر پا می گذارید و مثلاً آدامس می جوید، فقط دندان خودتان را به خطر نمی اندازید، بلکه وقت خودتان و دکترتان را هم هدر می دهید. مراجعات اورژانسی برای چسباندن براکتِ کندهشده یا تعویض سیمِ کج شده، یعنی مرخصی گرفتن از کار و مدرسه و صرف هزینه رفت و آمد.
واقعیت این است که هیچ لذتِ آدامس جویدنی، ارزش این را ندارد که درمان ۱۸ ماهه شما، ۲۴ ماه طول بکشد. صبور باشید. روزی که بریس ها را برمی دارید، می توانید هر چقدر دلتان خواست آدامس بجوید. اما تا آن روز، به توصیه های ایمنی پایبند باشید و دور جویدن آدامس در طول درمان ارتودنسی یک خط قرمز پررنگ بکشید.
سوالات متداول و کوتاه در خصوص جویدن آدامس در طول درمان ارتودنسی
نگران نباشید، از نظر گوارشی مشکلی پیش نمی آید و دفع می شود. مشکل مربوط به آسیبی می شود که به وسایل ارتودنسی وارد می آید.
بله. حتی نرم ترین آدامس ها هم چسبندگی دارند و می توانند باعث شل شدن چسب براکت ها شوند.
در زمان استفاده خیر! قرص های نعنا هم می توانند باعث پوسیدگی زیر پلاک می شوند! وقتی الاینرها روی دندان نیستند می توانید نمونه های بدون قند قرص نعنا با بجوید و بخورید.
خیر، این یک باور غلط قدیمی است. فشار جویدن آدامس شاید لحظه ای حس تسکین دهد اما ریسک شکستن دستگاه را دارد. از کمپرس سرد یا مسکن استفاده کنید.
