وقتی تصمیم به شروع درمان ارتودنسی می گیرید، معمولاً یک چکاپ کلی انجام می دهید و ممکن است متوجه شوید که چند دندان پوسیده دارید. خب سوال اینجاست که باید ترمیم دندان قبل از ارتودنسی انجام شود یا می توان آن را به بعد موکول کرد؟ آیا اگر وسط درمان دندانم درد گرفت، می توانم آن را پر کنم؟ در این مقاله می خواهیم این بحث را باز کنیم و ببینیم در هر مرحله از درمان، دقیقاً چه کارهایی باید روی دندان هایتان انجام دهید.
یک نگاه سریع به جدول زمانی استاندارد برای کارهای دندانپزشکی
قبل از اینکه وارد جزئیات شویم، این جدول خلاصه به شما نشان می دهد که جایگاه هر درمان کجاست.
| نوع درمان دندانپزشکی | بهترین زمان انجام آن | دلیل اصلی |
|---|---|---|
| جرم گیری و درمان لثه | حتماً قبل از ارتودنسی | لثه بیمار در حین ارتودنسی تحلیل می رود و آسیب می بیند. |
| پر کردن پوسیدگی های فعال | حتماً قبل از ارتودنسی | پوسیدگی زیر بریس ها به سرعت پیشرفت می کند و خطرناک است. |
| درمان ریشه (عصب کشی) | قبل از ارتودنسی | دندان عفونی نباید تحت فشار نیروی ارتودنسی قرار بگیرد. |
| کشیدن دندان (خارج از طرح ارتودنسی) | قبل از ارتودنسی | دندان های عفونی و غیرقابل نگهداری باید حذف شوند. |
| کاشت ایمپلنت | معمولاً بعد از ارتودنسی | ایمپلنت حرکت نمی کند و باید در فضای نهایی کاشته شود. |
| ونیر کامپوزیت و لمینت | بعد از ارتودنسی | برای اصلاح فرم و رنگ نهایی، باید دندان ها صاف شده باشند. |
چرا اصرار داریم که ترمیم دندان قبل از ارتودنسی حتماً انجام شود؟
شاید با خودتان بگویید: “حالا بگذارم سیم ها را ببندند، بعداً سر فرصت دندانم را پر می کنم.” اما این تفکر می تواند دردسرهای بزرگی برایتان درست کند. ما ارتودنسی را فقط روی دندان های سالم و تمیز شروع می کنیم.در واقع ترمیم دندان حتما می بایست قبل از ارتودنسی انجام شود. چرا؟ دقیقا به این دلایل (لطفا با دقت بخوانید):
1. پوسیدگی زیر بریس ها مثل آتش زیر خاکستر است
وقتی دستگاه های ارتودنسی (براکت ها و سیم ها) روی دندان های شما نصب می شوند:
- بهداشت دهان به مراتب سخت تر می شود.
- نقاط گیر غذایی بیشتر می شوند
- و محیط دهان اسیدی تر می گردد.
طبیعی هست که اگر شما یک پوسیدگی کوچک داشته باشید و درمان را شروع کنید، این محیط جدید باعث می شود آن پوسیدگی کوچک با سرعتی باورنکردنی پیشرفت کند. ممکن است زمانی متوجه این موضوع شوید که کار از کار گذشته باشد. یعنی چه؟
یعنی مثلا پوسیدگی به عصب رسیده و درد شدید شما را وسط درمان ارتودنسی غافلگیر کردهاست. بنابراین، حذف تمام پوسیدگی های فعال به عنوان بخشی از پروسه ترمیم دندان قبل از ارتودنسی ضروری است.
2. دندان عفونی زیر فشار ارتودنسی دوام نمی آورد
حرکت دادن دندان در ارتودنسی یعنی وارد کردن نیرو و ایجاد التهاب کنترل شده در استخوان. اگر دندانی از قبل به دلیل پوسیدگی عمیق یا مشکل عصب، دچار التهاب یا عفونت باشد، افزودن نیروی ارتودنسی به آن مثل نمک پاشیدن روی زخم است.
این کار می تواند باعث بروز موارد زیر شود:
- شعله ور شدن ناگهانی عفونت
- آبسه کردن دندان
- درد بسیار شدید
- و حتی در مواردی ممکن است منجر به تحلیل رفتن ریشه دندان شود.
پس متخصص ارتودنسی شما باید مطمئن شود که هیچ دندانی نیاز به عصب کشی ندارد.
3. ساختار دندان باید تحمل نگه داشتن براکت را داشته باشد
براکت های ارتودنسی باید روی یک سطح سالم و محکم چسباندهشوند. اگر دیوار دندان شما به خاطر پوسیدگی ضعیف یا شکستهباشد، نمی تواند فشار سیم را تحمل کند و ممکن است خرد شود. دندانپزشک با بازسازی تاج و به طور کلی ترمیم دندان قبل از ارتودنسی، یک تکیه گاه محکم برای دستگاه های ارتودنسی می سازد.
بیشتر بخوانید: دلایل ضرورت جرمگیری قبل از ارتودنسی
خب حالا اگر در حین درمان ارتودنسی دندانمان خراب شد چه کنیم؟
با وجود تمام مراقبت ها و انجام ترمیم دندان قبل از ارتودنسی، گاهی پیش می آید که در طول دوره ۱.۵ تا ۲ ساله درمان:
- یک دندان دچار پوسیدگی شود
- یا دندانی که قبلاً پر شده، بشکند.
در این شرایط نباید وحشت کنید، چون درمان امکان پذیر است اما چالش های خودش را دارد.
قبل از هر چیزی حتما با دندانپزشک عمومی و متخصص در ارتباط باشید
چنانچه در حین درمان ارتودنسی درد داشتید یا متوجه حفرهای شدید، فوراً به ارتودنتیست خود اطلاع دهید.
اگر دسترسی ممکن باشد
وقتی پوسیدگی در سطحی از دندان باشد که براکت روی آن نیست (مثلاً سطح جونده یا پشت دندان)، دندانپزشک عمومی می تواند بدون دستکاری سیم ها، دندان را ترمیم کند. یعنی اصلا نیازی نیست براکت و سایر وسایل را برداریم. حتی اگر ارتودنسی نامرئی با الاینرهای شفاف دارید کلا نیازی نیست کارخاصی انجام دهید. فقط الاینرها را بر می دارید!
اگر براکت مانع باشد
اگر پوسیدگی در کنار یا زیر براکت باشد، ارتودنتیست شما باید سیم را باز کند و براکت آن دندان خاص را بردارد. سپس شما به دندانپزشک مراجعه می کنید، دندان را پر می کنید و دوباره برای نصب مجدد براکت برمی گردید. این رفت و آمد کمی خسته کننده است، اما برای نجات دندان ضروری است.
به این نکته مهم هم توجه کنید که….
در حین ارتودنسی معمولاً ترمیم های زیبایی (مثل کامپوزیت ونیر یا لمینت دندان) انجام نمی شود، چون فرم لثه و موقعیت دندان مدام در حال تغییر است. ترمیم ها در این مرحله صرفاً جنبه درمانی و جلوگیری از پیشرفت پوسیدگی دارند.
بیشتر بخوانید: آیا عصب کشی دندان حین ارتودنسی اتفاق رایجی است؟
کمی در خصوص ترمیم های بعد از ارتودنسی هم صحبت کنیم …
حالا که دندان ها (ریشه ها) در جای درست خود قرار گرفته اند، نوبت به کارهای ظریف و نهایی می رسد که لبخند را بی نقص می کند. در واقع، اگر ترمیم دندان قبل از ارتودنسی برای سلامت ضروری بود، ترمیم های بعد از آن برای زیبایی و عملکرد بهتر در نظر گرفتهمی شوند.
الان می توانید ایمپلنت بکارید ….
ایمپلنت یک پیچ تیتانیومی است که به استخوان جوش می خورد و برخلاف دندان طبیعی، اصلاً قابلیت حرکت ندارد. اگر شما قبل از ارتودنسی ایمپلنت بگذارید، آن ایمپلنت مثل یک ستون بتنی وسط جاده می ماند و مانع حرکت بقیه دندان ها می شود.
متخصص ارتودنسی ابتدا باید با جابجا کردن دندان ها، فضای خالی دندان از دست رفته را دقیقاً تنظیم کند و ریشه های دندان های کناری را موازی کند. تنها پس از پایان ارتودنسی و تثبیت فضا، بهترین زمان برای کاشت ایمپلنت است.
اصلاح فرم دندان ها هم باید برای بعد از ارتودنسی باشد
گاهی اوقات دندان ها صاف شد اند، اما شکل خود دندان ها ایراد دارد. مثلاً دندان های پیشین کناری (لترال) به طور مادرزادی کوچک و میخی شکل هستند، یا لبه دندان ها به خاطر دندان قروچه ساییدهشدهاست.
بعد از باز کردن بریس ها، متخصص ترمیمی می تواند با استفاده از مواد کامپوزیتی (باندینگ) یا لمینت های سرامیکی، شکل و اندازه دندان ها را اصلاح کند تا با موقعیت جدیدشان هماهنگ شوند و لبخندی هالیوودی بسازند.
در خصوص تعویض ترمیم های قدیمی و موقت چکار کنیم؟
شاید در مرحله ترمیم دندان قبل از ارتودنسی، دندانپزشک مجبور شدهباشد از ترمیم ها یا روکش های موقت استفاده کند تا فقط دندان را تا پایان ارتودنسی نگهدارد. حالا که موقعیت دندان ها و نحوه جفت شدن فک ها (اکلوژن) نهایی و ایده آل شدهاست، زمان آن است که آن ترمیم های موقت با ترمیم های دائمی و باکیفیت جایگزین شوند.
خب پس تکلیف روکش دندان چه می شود؟ قبل یا بعد از ارتودنسی انجام می شود؟
روکش دندان یک مورد خاص است به این صورت که:
- اگر دندان به شدت تخریب شدهباشد: باید قبل از ارتودنسی روکش شود تا نشکند. ارتودنتیست می تواند روی روکش هم براکت بچسباند. (البته با چسب های مخصوص و تکنیک های خاص، چون اتصال براکت به سرامیک سخت تر از مینای دندان است).
- اگر روکش جنبه زیبایی دارد: بهتر است صبر کنید و بعد از ارتودنسی روکش کنید تا روکش جدید دقیقاً با نظم جدید دندان ها و خط لثه هماهنگ ساختهشود.
سوالات متداول و کوتاه در خصوص ترمیم دندان قبل از ارتودنسی
خیر. اگر پرکردگی با کیفیت باشد، فشار ارتودنسی آن را خراب نمی کند. اما اگر پرکردگی قدیمی و فرسودهباشد، ممکن است نیاز به تعویض پیش بیاید.
بله. با استفاده از مواد اسیدی و چسب های مخصوص پرسلن، می توان براکت را روی روکش چسباند، هرچند قدرت چسبندگی آن کمی کمتر از دندان طبیعی است.
بله، کاملاً. دندان عصب کشی شده هم؛ مثل دندان زنده در استخوان حرکت می کند، به شرطی که عفونت نداشته باشد و ریشه اش سالم باشد.
