خیلی از افراد وقتی جلوی آینه لبخند می زنند یا دندان هایشان را جُفت می کنند، متوجه می شوند که ردیف دندان های پایین شان تقریباً دیده نمی شود و زیر دندان های بالا پنهان شده است. این وضعیت که در اصطلاح تخصصی به آن اوربایت می گویند، یکی از شایع ترین مشکلات فکی است که متأسفانه اکثر مردم آن را با “دندان خرگوشی” اشتباه می گیرند. در این مقاله قرار است در خصوص همین مشکل توضیحات کاملی به شما ارائه دهیم.
جدول خلاصه وضعیت اوربایت و درمان آن
در این جدول یک نگاه سریع به ماهیت این مشکل و راه حل های آن می اندازیم تا دید کلی نسبت به موضوع داشته باشید:
| / | توضیحات |
|---|---|
| تعریف ساده | همپوشانی عمودی بیش از حد دندان های بالا روی دندان های پایین |
| علت اصلی | ژنتیک، رشد نامناسب فک، عادات کودکی (مثل دندان قروچه) |
| اصلی ترین عارضه | آسیب به لثه سقف دهان، سایش شدید دندان ها، درد مفصل فک |
| طول درمان | معمولاً بین ۱.۵ تا ۲.۵ سال (بسته به سن و شدت) |
| بهترین سن درمان | سنین جهش رشد (۱۰ تا ۱۲ سالگی)، اما در بزرگسالی هم کاملاً قابل درمان است |
منظور از اوربایت چیست؟
واقعیت این است که در یک لبخند استاندارد، دندان های فک بالا باید فقط حدود یک تا دو میلی متر از لبه دندان های پایین را بپوشانند. وقتی این مقدار بیشتر می شود و مثل یک پرده ضخیم روی فک پایین می افتد، ما با یک ناهنجاری به نام “اوربایت” یا جلو بودن فک بالا نسبت به فک پایین روبرو هستیم (یا دیپ بایت). این مسئله فقط ظاهر لبخند را خراب نمی کند؛ بلکه می تواند در درازمدت آسیب های جدی و دردناکی به بافت لثه و مفصل فک وارد کند که شاید روحتان هم از آن خبر نداشته باشد.
مقایسه وضعیت نرمال و وضعیت اوربایت در یک نگاه
برای اینکه وضعیت نرمال فک ها و وضعیت اوربایت را به خوبی متوجه شوید این جدول را مرور فرمایید:
| موضوع مقایسه | در حالت بایت نرمال | در حالت اوربایت شدید (Deep Bite) |
|---|---|---|
| تماس دندان ها | تماس ملایم و کنترل شده | کوبیده شدن دندان های پایین به پشت دندان های بالا |
| سلامت لثه | لثه ها در امنیت کامل هستند | لثه سقف دهان دائماً زخم و ملتهب می شود |
| ظاهر صورت | تناسب اجزای صورت برقرار است | صورت کوتاه، فشرده و مسن تر به نظر می رسد |
| وضعیت مفصل فک | مفصل در جایگاه استراحت است | مفصل تحت فشار مداوم و عقبی است |
| لبخند | دیده شدن متناسب دندان ها | لبخند کوتاه و پنهان شدن دندان های پایین |
بسیاری از مردم تفاوت بین اوربایت و اورجت را به اشتباه متوجه می شوند
اولین قدم برای درمان درست این است که بدانیم دقیقاً مشکلمان چیست. یک غلط مصطلح در بین بیماران ایرانی وجود دارد که به هر نوع جلو زدگی دندان، اوربایت می گویند. اما این دو کاملاً با هم فرق دارند:
- اورجت (Overjet) مربوط به فاصله “افقی” دندان هاست؛ یعنی دندان های بالا چقدر جلوتر از پایینی ها هستند (همان دندان خرگوشی).
- اما اوربایت مربوط به فاصله “عمودی” است. یعنی دندان های بالا چقدر پایین آمده اند و روی دندان های پایینی را پوشانده اند.
دانستن این تفاوت بسیار مهم است چون روش درمان آن ها کاملاً با هم فرق دارد. ما در اینجا قرار است صرفاً درباره مشکل عمودی صحبت کنیم، یعنی وقتی که دندان های پایین زیر دندان های بالا هستند.
علت اوربایت چیست؟
این ناهنجاری معمولاً یک شبه به وجود نمی آید و ریشه های مختلفی دارد. اغلب اوقات پای ژنتیک در میان است. یعنی همان طور که رنگ چشم یا قد را از والدین به ارث می برید، نحوه رشد فک را هم به ارث می برید. در کسانی که همپوشانی عمودی شدید دارند، معمولاً فک پایین کوچک تر و عقب تر است و دندان های بالا برای اینکه خودشان را به دندان های پایین برسانند (تا بتوانند عمل جویدن را انجام دهند)، مجبور می شوند بیش از حد رشد کنند و پایین بیایند.
اما همه چیز تقصیر ژن ها نیست…
گاهی اوقات رفتارهای ما در کودکی باعث این اتفاق می شود. به عنوان مثال دندان قروچه شدید یکی از متهمان اصلی است. وقتی کسی دندان قروچه می کند، دندان های عقبی اش ساییده و کوتاه می شوند. وقتی ارتفاع دندان های عقب کم شود، مثل لولای دری که خراب شده باشد، فک پایین بیشتر بسته می شود و دندان های جلو بیشتر روی هم می افتند.
از طرف دیگر، عاداتی مثل فشار دادن دندان ها روی هم در هنگام استرس هم می تواند به مرور زمان این اوربایت را ایجاد کند.
عوارض عدم درمان اوربایت چیست؟
شاید با خودتان بگویید حالا اگر دندان های پایینم دیده نشود چه اشکالی دارد؟ اما مسئله فقط زیبایی نیست. این همپوشانی شدید می تواند:
- مکانیسم جویدن شما را تخریب کند.
- در موارد شدید دیپ بایت، دندان های پایین آن قدر بالا می روند که نوک شان مستقیماً به لثه سقف دهان (پشت دندان های بالا) برخورد می کند. این ضربه های مداوم هنگام غذا خوردن، باعث زخم شدن سقف دهان، تحلیل رفتن لثه و دردهای مزمن می شود که غذا خوردن را به یک کار عذاب آور تبدیل می کند.
- علاوه بر این، ساییده شدن مینای دندان ها روی هم باعث می شود لبه دندان هایتان نازک و شکننده شود.
- اما شاید بدترین عارضه مربوط به مفصل فک باشد. وقتی فک مجبور است در حالتی غیرطبیعی بسته شود، فشار زیادی به مفصل گیجگاهی (همان جایی که کنار گوش قرار دارد) وارد می شود.
روش های درمان اوربایت بر اساس سن و شدت مشکل متفاوت است
خبر خوب این است که تقریباً هر نوع همپوشانی عمودی دندان ها قابل درمان است، اما ابزار کار ما بر اساس سن و شرایط فرق می کند. متخصص ارتودنسی بر اساس اینکه ریشه مشکل دندانی است یا استخوانی، مسیر درست را از میان روش های زیر انتخاب می کند:
1. ارتودنسی ثابت درمان رایجی برای اوربایت است
برای اکثر بیماران، درمان با همان بریس های فلزی یا سرامیکی انجام می شود. در اینجا متخصص ارتودنسی دو کار مکانیکی انجام می دهد:
- یا دندان های جلویی را به سمت داخل استخوان هل می دهد (Intrusion) تا کوتاه تر شوند
- یا دندان های عقبی را کمی بیرون می کشد (Extrusion) تا بلندتر شوند و فک باز شود.
برای این کار از سیم های مخصوص قوس دار و گاهی از کش های ارتودنسی استفاده می شود.
2. ارتودنسی نامرئی با الاینرها هم یکی دیگر از روش های درمان است
اگر فکر می کنید الاینرهای شفاف فقط برای دندان های نسبتا کج هستند، اشتباه می کنید. ارتودنسی نامرئی با پلاک های شفاف امروزی به خوبی می توانند اوربایت را درمان کنند.
این پلاک ها ویژگی های خاصی به نام Bite Ramps دارند (برآمدگی هایی پشت دندان های جلو) که فک را باز نگه می دارند و اجازه می دهند دندان های عقبی رشد کنند و دندان های جلویی سر جای درست شان بروند. این روش برای بزرگسالانی که دوست ندارند سیم در دهان شان دیدهشود، بسیار ایدهآل است.
3. درمان های فانکشنال نیز در سنین رشد می تواند جلوی جراحی را بگیرد
اگر بیمار کودکی باشد که هنوز بلوغش تمام نشده، دست متخصص خیلی بازتر است. در کودکانی که دیپ بایت ناشی از عقب بودن فک پایین است، می توانیم از پلاک های فانکشنال استفاده کنیم.
این دستگاه ها فک پایین را مجبور می کنند که جلو بیاید و همزمان ارتفاع عمودی صورت را افزایش می دهند. این کار نه تنها مشکل دندان ها را حل می کند، بلکه فرم صورت بچه را هم در حالتی بسیار زیباتر و متعادل تر رشد می دهد.
4. گاهی اوقات برای حل مشکل اساسی فک به جراحی نیاز پیدا می کنیم
در بزرگسالانی که شدت مشکل خیلی زیاد است و ریشه در ساختار استخوان دارد (مثلاً ارتفاع صورت شان بسیار کوتاه است)، دیگر نمی شود فقط با جابجا کردن دندان ها مشکل را حل کرد. در این موارد، یک همکاری تیمی لازم است.
متخصص ارتودنسی دندان ها را مرتب می کند و جراح فک و صورت با یک عمل جراحی، استخوان فک را در موقعیت صحیح قرار می دهد تا ارتفاع صورت تنظیم شود. این کامل ترین نوع درمان برای کیس های شدید است.
در نهایت زمان درمان و نگهداری نتایج به همکاری شما بستگی دارد
اصلاح همپوشانی عمودی یکی از درمان هایی است که کمی زمان بر است و معمولاً نیاز به صبر دارد. باز کردن بایت کاری نیست که با سرعت زیاد انجام شود. اما نکته مهم تر، حفظ نتایج بعد از درمان است. عضلات قوی فک که سال ها عادت داشتند دندان ها را محکم روی هم ببندند، ممکن است دوباره سعی کنند فک را به حالت بسته قبلی برگردانند.
به همین دلیل است که مرحله “نگهداری” (Retention) در درمان اوربایت بسیار مهم است. متخصص معمولاً از نگهدارنده های خاصی استفاده می کند که سطح جونده دندان ها را هم پوشش می دهند تا جلوی بازگشت مشکل را بگیرند. اگر در استفاده از نگهدارنده کوتاهی کنید، احتمال برگشت دیپ بایت وجود دارد.
پاسخ به سوالات متداول درباره جلو بودن فک بالا
خیر، درمان اوربایت به رابطه بین دو فک مربوط است و باید هر دو فک همزمان درمان شوند تا هماهنگی ایجاد شود. درمان تک فک معمولاً جواب نمی دهد.
بله، سایش لبه دندان های جلو یکی از عوارض قطعی است که باعث نازک شدن، لب پر شدن و حساسیت شدید دندان ها می شود.
در مواردی که عضلات فک خیلی قوی هستند و باعث فشردن دندان ها می شوند، تزریق بوتاکس به عضلات جونده می تواند فشار را کم کند، اما فرم دندان ها را اصلاح نمی کند.
