بزرگترین نگرانی اکثر افرادی که به درمان ارتودنسی نیاز دارند این است: “آیا ارتودنسی به دندانهایم آسیب میزند؟” واقعیت این است که ارتودنسی یکی از ایمنترین درمانهای پزشکی در دنیاست و بیشتر عوارض آن کوتاهمدت، قابلپیشگیری یا ناشی از عدم رعایت بهداشت هستند. با این حال، مثل هر درمان دیگری، اگر فشار وارد بر دندانها اصولی نباشد یا مراقبت درستی انجام نگیرد، مشکلاتی رخ میدهد. در این مقاله بدون بزرگنمایی، خطرات واقعی، عوارض موقت و دائمی ارتودنسی و راهحلهای علمی هرکدام را بررسی میکنیم.
7 تا از عوارض ارتودنسی شایع + راه های پیشگیری از آن ها
در این جدول جامع می توانید هر 7 عارضه به همراه روش های پیشگیری را مشاهده فرمایید. برای جزئیات بیشتر حتما و حتما ادامه مقاله را هم لطفا بخوانید:
| عوارض ارتودنسی | روش های پیشگیری و کنترل |
| تحلیل لثه و استخوان اطراف دندان | تنظیم منظم فشار وارده توسط ارتودنتیست رعایت دقیق بهداشت دهان و دندان مراجعه منظم به متخصص لثه در صورت نیاز استفاده از نیروی ملایم در حرکت دندان ها |
| پوسیدگی دندان و لکه های سفید روی مینا | تمیز کردن دندان ها با مسواک مخصوص ارتودنسی بعد از هر وعده غذایی استفاده از نخ دندان مخصوص ارتودنسی (سوپر فلاس) استفاده منظم از دهانشویه فلورایددار محدود کردن مصرف مواد قندی و رنگدانه دار |
| درد و ناراحتی در فک و دندان | مصرف مسکن های تجویز شده توسط متخصص در روزهای اول (واقعا درد خاصی هم نیست) استفاده از کمپرس سرد برای کاهش التهاب انجام تمرینات سبک فک با نظر متخصص مراجعه به ارتودنتیست در صورت دردهای طولانی مدت |
| زخم شدن و تحریک بافت های نرم دهان | استفاده از موم مخصوص ارتودنسی روی براکت های تیز شستشوی دهان با آب نمک ولرم استفاده از ژل های محافظ مخاط دهان مراجعه به ارتودنتیست برای اصلاح براکت های آسیب دیده |
| بازگشت دندان ها به جای قبلی (Relapse) | استفاده منظم و دقیق از ریتینر طبق دستور دکتر پیگیری های منظم پس از درمان اصلی انتخاب روش درمانی مناسب توسط متخصص ارتودنسی باتجربه رعایت طول دوره درمان کامل |
| تحلیل ریشه دندان (کوتاه شدن ریشه) | کنترل دقیق میزان فشار سیمها توسط متخصص عکسبرداری منظم رادیولوژی و استفاده از نیروهای ملایم. |
| حساسیت دندان ها و مشکل در جویدن | استفاده از خمیردندان مخصوص دندان های حساس مصرف غذاهای نرم در روزهای اول درمان اجتناب از غذاهای بسیار سرد یا گرم تقسیم غذا به قطعات کوچک برای جویدن راحت تر |
۱. تحلیل لثه و استخوان اطراف دندان
یکی از عوارض ارتودنسی دندان، عقب رفتن لثه (تحلیل لثه) و کم شدن استخوان اطراف دندان ها (تحلیل استخوان) است. این اتفاق برای همه رخ نمی دهد و فقط در بعضی ها رخ می دهد. این عوارض به عوامل وابسته به بیمار (مثل تجمع جرم و عدم مسواک زدن) و عوامل وابسته به درمان (فشار نامتناسب براکت) برمیگردد.
اینجا متخصص مقصر هست
اگر فشاری که سیم ها و براکت ها به دندان وارد می کنند، خیلی زیاد باشد یا دندان ها خیلی سریع جابجا شوند این عارضه بروز می کند. چون نصب و تنظیم براکت با متخصص است این مشکل متوجه دکتر است.
و در این موارد هم شخص بیمار
اگر بیمار بهداشت دهان و دندان را رعایت نکند و از دستورالعمل ها پیروی نکند هم تحلیل رخ می دهد. حتی در واقعی ممکن است دندان بر اثر این سهل انگاری لق شود. ولی خیلی انصاف نیست این را از عوارض ارتودنسی بدانیم زیرا واقعا به رفتار بیمار بستگی دارد.
اما جای نگرانی نیست
- اولا که یک دکتر ارتودنسی خوب انتخاب کنید.
- ثانیا با رعایت خیلی دقیق بهداشت دهان و دندان و همکاری کامل با متخصص ارتودنسی، می توانید خطر این مشکل را کاملا برطرف کنید!
بیشتر بخوانید: دلایل احتمالی تحلیل لثه در زمان ارتودنسی چیست؟

۲. پوسیدگی دندان و لکه های سفید روی مینا
اینجا مشکل زمانی بروز می کند که براکت ها و سیم های ارتودنسی روی دندان هایتان قرار می گیرند. وقتی این اتفاق می افتد مکانی ایجاد می شود که پلاک و تکه های غذا به راحتی می توانند در اطراف سیم و براکت گیر کنند. اگر بهداشت دهان و دندان به درستی رعایت نشود، خطر بروز این موارد بالا می رود:
- ایجاد پوسیدگی دندان
- به وجود آمدن لکه های سفید رنگ روی مینای دندان
- و همچنین التهاب لثه (که لثه ها قرمز و متورم می شوند)
برای جلوگیری از این مشکلات، حتماً باید به طور منظم و با دقت از:
- مسواک مخصوص ارتودنسی
- دهان شویه هایی که فلوراید دارند
- و نخ دندان های مخصوص ارتودنسی
استفاده کنید. این کارها در کم کردن این خطرها خیلی مؤثر هستند.
👋 بیشتر بخوانید: راهنمای جامع بهداشت ارتودنسی (برای هر کسی که ارتودنسی انجام می دهد)
۳. درد و ناراحتی در فک و دندان (از ساده ترین عوارض ارتودنسی که موقت هم است)
احساس درد در روزهای اول درمان یا بعد از هر بار که سیم ها تنظیم می شوند، یک چیز طبیعی است. این درد نشان می دهد که دندان ها در حال حرکت هستند. اما در بعضی از افراد، این درد ممکن است به صورت طولانی مدت باقی بماند یا به درد در مفصل فک (که به آن مفصل گیجگاهی فکی یا TMJ می گویند) تبدیل شود. این مشکل ممکن است با صدا دادن فک هنگام باز و بسته کردن دهان، مشکل در باز کردن کامل دهان یا درد در ناحیه شقیقه (کنار گوش) همراه باشد.

اگر چنین دردهایی را تجربه کردید، حتماً باید توسط متخصص ارتودنسی خود دقیقاً بررسی شوید. اگر لازم باشد، او شما را به یک جراح فک و صورت یا متخصص درد ارجاع می دهد تا مشکلتان برطرف شود.
۴. زخم شدن و تحریک بافت های نرم دهان
این یکی از شایع ترین عوارض ارتودنسی دندان است. براکت ها و سیم های ارتودنسی، به خصوص در روزهای اول درمان یا اگر شکسته شوند، می توانند باعث ایجاد زخم یا آفت های کوچک در داخل گونه یا روی لب ها شوند. این زخم ها معمولاً با استفاده از موم مخصوص ارتودنسی (که روی براکت چسبانده می شود)، شستشوی دهان با آب نمک، و مراجعه به دندان ارتودنتیست برای تنظیم دوباره براکت یا سیم برطرف می شوند و جای نگرانی ندارند.
👋 بیشتر بخوانید: آیا براکت های ارتودنسی باعث زخم شدن لب و دهان می شوند؟
۵. بازگشت دندان ها به جای قبلی (Relapse)
یکی از نگرانی های مهم بعد از پایان درمان ارتودنسی، این است که دندان ها به وضعیت قبل از درمان برگردند. این مشکل به خصوص زمانی پیش می آید که دستگاه نگهدارنده (ریتینر) طبق دستور ارتودنتیست استفاده نشود یا اگر برنامه درمانی از همان اول به دقت و درستی طراحی نشده باشد.

این برگشت دندان ها، به ویژه در افرادی که دندان هایشان خیلی نامرتب بوده یا استخوان فک خاصی دارند، بیشتر دیده می شود. برای جلوگیری از این اتفاق، استفاده منظم از ریتینر بعد از پایان درمان حیاتی است. اگر ریتینر استفاده نکنید با عوارض ارتودنسی طولانی مدت مواجه می شوید.
۶. تحلیل ریشه دندان (کوتاه شدن ریشه)
تحلیل یا کوتاه شدن میکروسکوپی ریشه دندان (Root Resorption) در حین حرکت دندانها در استخوان فک تا حدی طبیعی است و به چشم نمیآید. اما در صورتی که دندانپزشک غیرمتخصص از نیروهای سنگین استفاده کند یا درمان بیش از حد طولانی شود، ممکن است ریشه دندان آسیب ببیند. انتخاب یک متخصص ارتودنسی باتجربه که با استفاده از تصاویر رادیوگرافی، مسیر و سلامت ریشهها را بررسی و نیروهای سبک و بیولوژیک اعمال میکند، این عارضه را کاملاً مهار خواهد کرد.
۷. حساسیت دندان ها و مشکل در جویدن
در طول درمان ارتودنسی، ممکن است بعضی از افراد حساسیت بیشتری در دندان هایشان به گرما یا سرما، یا حتی به فشار (مثل فشار ناشی از گاز زدن) تجربه کنند. همچنین، تا مدتی، جویدن بعضی از غذاها (مثل گوشت، مغزها یا نان خشک) ممکن است سخت تر از حالت عادی باشد. این مشکلات معمولاً موقتی هستند و بعد از عادت کردن دندان ها یا پایان درمان، از بین می روند.

آیا ارتودنسی نامرئی با الاینرهای شفاف هم عارضه دارد؟ (مقایسه با ارتودنسی ثابت)
بسیاری از بیمارانی که از خطرات و عوارض سیمکشی سنتی مثل گیر کردن غذا، زخم دهان یا ظاهر نامناسب براکتها واهمه دارند، سراغ ارتودنسی نامرئی (الاینرهای شفاف متحرک) میروند. الاینرها به دلیل نداشتن سیم و فلز، بخش بزرگی از عوارض شایع براکتهای سنتی را از بین بردهاند:
| نوع عارضه | بریس و سیمکشی فلزی ثابت | الاینر شفاف (ارتودنسی نامرئی) |
|---|---|---|
| زخم و آفت مخاط دهان | شایع به دلیل تیزی لبه سیم و براکت | بسیار کم؛ به دلیل لبههای صیقلی پلاستیکی |
| پوسیدگی دور براکت | بالا به علت گیر افتادن پلاک غذایی | حداقل؛ پلاک هنگام غذا خوردن و مسواک خارج میشود |
| درد و کشیدگی فک | احساس فشار نسبتاً بالا پس از هر جلسه سفت کردن سیم | ملایم و پیوسته؛ تقسیم هوشمندانه نیروها |
| احتمال شکستگی قطعات | نیاز به مراجعات اورژانسی در صورت کنده شدن براکت | بدون قطعه آسیبپذیر؛ در صورت گم شدن به قالب بعدی مراجعه میشود |
آیا الاینرهای شفاف عوارض خاص خود را دارند؟
تنها چالش اصلی در ارتودنسی نامرئی، وابستگی شدید نتیجه درمان به همکاری بیمار است. بیمار باید پلاکها را حداقل ۲۲ ساعت در شبانهروز روی دندان نگه دارد؛ در غیر این صورت حرکت دندانها متوقف میشود. همچنین نوشیدن مایعات گرم یا رنگی با الاینر میتواند به پلاک آسیب زده یا آن را کدر کند.
طبق راهنمای مراقبت در وبسایت رسمی خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS)، حفظ سلامت لثهها و تعهد بیمار به رعایت دستورالعملهای درمانی، کلید حذف تمام عوارض ارتودنسی به شمار میرود.
ما در کلینیکهای دکتر درویشپور، تمامی مراحل طراحی سهبعدی و ساخت الاینرهای شفاف را در لابراتوار اختصاصی خودمان و تحت نظارت مستقیم متخصص انجام میدهیم تا میزان خطا به صفر برسد و فشارهای وارد بر ریشه دندان با دقت میکرومتری کنترل شوند.

با این تفاسیر آیا ارتودنسی ارزش این ریسک ها را دارد؟
پاسخ تقریبا همیشه مثبت است. هرچند ما چند مورد عوارض ارتودنسی خاص داریم، اما اگر به درستی و توسط متخصص انجام شود، می تواند با حداقل عوارض و بیشترین سود، سلامت دهان و لبخند طبیعی را به ارمغان بیاورد. کلید اصلی موفقیت در درمان، آگاهی بیمار، همکاری مستمر، و انتخاب دندان ارتودنتیست متخصص و متعهد است.
شما می توانید همین الان با ما در کلینیک های دکتر درویش پور تماس بگیرید و یا خودتان شخصا برای ویزیت مراجعه فرمایید. دکتر درویش پور یک مشاوره تخصصی با شما هماهنگ می کنند و درباره تمام نگرانی هایتان با شما صحبت خواهند کرد. ما در صورت تمایل بهترین طرح درمان را برای شما آماده می کنیم.
عوارض ارتودنسی نکردن چیست؟
شاید فکر کنید اگر دندان هایتان نامرتب است و ارتودنسی نکنید، مشکلی پیش نمی آید. اما واقعیت این است که دندان های نامرتب می توانند در طولانی مدت، مشکلات زیادی را برای سلامت دهان و حتی سلامت کلی شما به وجود بیاورند.
یکی از مهم ترین مشکلات، سخت شدن رعایت بهداشت دهان و دندان است
دندان های کج و روی هم افتاده، جاهایی را ایجاد می کنند که مسواک و نخ دندان به سختی می توانند آن ها را تمیز کنند. همین باعث می شود که خطر پوسیدگی دندان ها و التهاب لثه (که می تواند به بیماری های جدی تر لثه و حتی از دست دادن دندان منجر شود) به شدت بالا برود.

دندان ها ممکن است دچار پوسیدگی شوند
دندان هایی که خوب روی هم قرار نمی گیرند، می توانند باعث ساییدگی غیرعادی و فرسایش دندان ها شوند. این ساییدگی ممکن است دندان ها را حساس کرده یا حتی باعث شکستگی آن ها شود.
سایر عوارض ارتودنسی نکردن دندان عبارتند از:
- مشکل در جویدن صحیح غذا و گاهی اوقات مشکل در صحبت کردن و تلفظ بعضی از کلمات هم می تواند از عوارض نامرتبی دندان ها باشد.
- در برخی افراد، نامرتبی دندان ها می تواند منجر به درد در مفصل فک (که به آن مفصل گیجگاهی فکی می گویند)، سردرد یا درد در ناحیه گردن و شانه شود.
- همچنین، ظاهر نامرتب دندان ها می تواند روی اعتماد به نفس فرد تاثیر بگذارد و باعث شود کمتر لبخند بزند یا در موقعیت های اجتماعی احساس راحتی نکند.
- در موارد جدی تر، دندان هایی که خیلی جلوتر هستند یا خیلی نامرتبند، بیشتر در معرض آسیب و شکستگی قرار دارند، مثلاً در یک زمین خوردن ساده.

عوارض ارتودنسی اشتباه چیست؟
ارتودنسی یک درمان تخصصی و حساس است که حتماً باید توسط یک متخصص باتجربه و آموزش دیده انجام شود. اگر درمان ارتودنسی به درستی برنامه ریزی یا اجرا نشود، می تواند به جای بهبود، مشکلاتی را برای سلامت دهان و دندان شما ایجاد کند.
به هم خوردن هماهنگی بین دندانی و فکی
یکی از جدی ترین عوارض ارتودنسی اشتباه، بدتر شدن نحوه روی هم قرار گرفتن دندان ها است یعنی به جای اینکه دندان ها بهتر جفت شوند و خوب روی هم قرار بگیرند، ممکن است وضعیتشان بدتر از قبل شود و در جویدن غذا یا صحبت کردن مشکل ایجاد کنند.
تحلیل ریشه دندان
همچنین، اگر فشارها به دندان ها نادرست یا بیش از حد باشد، ممکن است باعث کم شدن ریشه دندان ها یا حتی آسیب به لثه و استخوان اطراف دندان شود. این مشکلات می توانند دندان ها را لق کرده یا حتی باعث شوند که در آینده دندان از دست برود.

درد و مشکلات فکی
گاهی اوقات، ممکن است به دندان های کناری هم آسیب برسد یا نتایج درمان ثابت و پایدار نباشد و دندان ها دوباره به جای قبلی خود برگردند. در موارد نادر، درد در مفصل فک هم می تواند نتیجه یک ارتودنسی نادرست باشد. و باعث بروز عوارض ارتودنسی در بزرگسالان و کودکان در مقایس پیچیده تر شود.
مشاوره تخصصی و پیشگیری از خطرات ارتودنسی
ارتودنسی علم مهندسی دندان و فک است؛ مهارت متخصص در انتخاب ابزار مناسب (سیمهای سنتی یا الاینرهای شفاف دیجیتال)، تضمینکننده لبخندی بینقص و بدون عارضه خواهد بود. برای بررسی سلامت لثهها، نوع ناهنجاری و طراحی لبخند با کمترین عوارض، میتوانید از طریق شمارههای کلینیک دکتر هادی درویشپور در شعب قیطریه، فاطمی و دهکده المپیک با ما در تماس باشید یا دریافت نوبت مشاوره تخصصی خود را به صورت آنلاین ثبت کنید.
سایر پرسش های رایج
لق شدن بسیار اندک دندان در طول درمان نشانه طبیعی حرکت دندان در بستر استخوان است و پس از تثبیت جایگاه جدید و استفاده از ریتینر کاملاً رفع میشود. لق شدن غیرطبیعی و خطرناک تنها زمانی رخ میدهد که بیمار بهداشت را شدیداً رها کرده یا تحت درمان فرد غیرمتخصص قرار گرفته باشد.
دردهایی که پس از ۴ تا ۵ روز با مسکنهای معمول آرام نمیشوند، زخمهای شدید و مداوم مخاط دهان یا مشاهده لقی بیش از حد در یک دندان خاص، نیاز به بازبینی فوری توسط متخصص ارتودنسی دارند.