اگر فکر می کنید که در مرتب سازی دندان همه کارها را براکت ارتودنسی انجام می دهد، سخت در اشتباهید. براکت ها تنها مثل دستگیره هایی هستند که روی دندان نصب می شوند، اما اصل کاری و موتور محرک واقعی که دندان ها را جابجا می کند، همان سیم ارتودنسی باریک و ظریفی است که از بین این براکت ها عبور می کند. در این مقاله می خواهیم ببینیم این سیم فلزی چطور با اعمال نیروهای دقیق، لبخند شما را دوباره معماری می کند و چرا در طول درمان باید بارها تعویض شود.
سیم ارتودنسی دقیقا چطور کار می کند؟
برای اینکه بفهمید دندان هایتان در طول ارتودنسی ثابت چطور حرکت می کنند، باید به سیم ارتودنسی به عنوان یک ریل قطار نگاه کنید که دندان ها را به مقصد می رساند. وقتی متخصص ارتودنسی سیم را داخل شیار براکت ها قرار می دهد، سیم که معمولاً فرم ایده آل و قوسی شکل دارد، مجبور می شود تا با فرم نامرتب دندان های شما خودش را کج و کوله کند.
اما نکته جالب اینجاست که این سیم ها خاصیت “حافظه دار” دارند….
یعنی آن ها دوست دارند به شکل اولیه و صاف خودشان برگردند. همین تمایل سیم برای برگشتن به حالت قوس ایده آل، باعث می شود که نیروی ملایم و پیوسته ای به دندان ها وارد شود. دندان ها که چاره ای ندارند، مجبور می شوند تسلیم این نیرو شوند و همراه با سیم حرکت کنند تا در نهایت در یک ردیف منظم و زیبا قرار بگیرند.
پس در واقع، تمام دردهای خفیفی که حس می کنید و تمام تغییراتی که می بینید، زیر سر همین سیم باریک است.
سیم های ارتودنسی انواع مختلفی دارند که هر کدام وظیفه خاصی انجام می دهند
شاید برای شما همه سیم ها یک شکل به نظر برسند، اما متخصص ارتودنسی زرادخانه ای از سیم های مختلف با جنس ها و ضخامت های متفاوت دارد. هر مرحله از درمان نیاز به یک نوع سیم خاص دارد:
1. سیم های نیکل-تیتانیوم یا همان سیم های حافظه دار
معمولاً درمان شما با این سیم ها شروع می شود. این سیم ها که به اختصار NiTi نامیده می شوند، شاهکار مهندسی هستند. ویژگی بارز آن ها انعطاف پذیری فوق العاده و حافظه شکلی آن هاست. یعنی هر چقدر هم که آن ها را خم کنید، دوباره به شکل اول برمی گردند.
در ماه های اول که دندان ها خیلی نامرتب و بالا و پایین هستند، متخصص از این نوع سیم ارتودنسی استفاده می کند. این سیم ها با گرمای دهان فعال می شوند و نیروی بسیار ملایم و مداومی تولید می کنند که برای شروع حرکت دندان ها عالی است و درد کمتری هم ایجاد می کند.
2. سیم های استیل ضد زنگ که قدرت بالایی دارند
وقتی دندان هایتان تا حدودی صاف شد، نوبت به سیم های قوی تر می رسد. سیم های استیل ضد زنگ (Stainless Steel) سفت تر هستند و انعطاف کمتری دارند. متخصصان از این سیم ها در اواسط و اواخر درمان استفاده می کنند. چرا؟
چون این سیم ها آنقدر محکم هستند که می توانند به عنوان یک ریل سفت و سخت عمل کنند تا دندان ها روی آن بلغزند و فضاهای خالی بسته شود. همچنین وقتی می خواهیم فرم کلی فک را تغییر دهیم یا دندان ها را با قدرت بیشتری جابجا کنیم، استیل بهترین گزینه است.
3. سیم های بتا-تیتانیوم برای تنظیمات ظریف نهایی
گاهی اوقات در مراحل پایانی درمان، متخصص نیاز به سیمی دارد که هم قابلیت فرم دهی داشته باشد (مثل استیل) و هم کمی فنریت داشته باشد (مثل نیکل-تیتانیوم). اینجا سیم های TMA وارد میدان می شوند. متخصص می تواند این سیم ها را با انبرهای مخصوص خم کند تا تنظیمات بسیار دقیق و هنرمندانه ای روی تک تک دندان ها انجام دهد و لبخند شما را نهایی کند.
خب اصلا چرا ضخامت و شکل سیم ها در طول درمان تغییر می کند؟
اگر دقت کردهباشید، در جلسات اول؛ سیم های شما خیلی نازک و گرد هستند. اما هر چه به پایان درمان نزدیک می شوید، سیم ها ضخیم تر و چهارگوش می شوند. این تغییر شکل و ضخامت سیم ارتودنسی البته که دلیل علمی دارد:
- سیم های اولیه “گرد” (Round) هستند این سیم ها داخل شیار براکت می چرخند و فقط دندان را به سمت بالا، پایین، چپ یا راست هل می دهند تا در یک خط قرار بگیرند.
- اما سیم های مراحل آخر، “مستطیلی” (Rectangular) هستند. این سیم ها وقتی داخل شیار مستطیلی براکت می روند، کاملاً آن را پر می کنند و دیگر نمی چرخند. این ویژگی به متخصص اجازه می دهد تا نه تنها تاج دندان، بلکه ریشه دندان را هم در داخل استخوان حرکت دهد و زاویه آن را اصلاح کند (به این کار تورک دادن می گویند). تا زمانی که ریشه دندان در زاویه درست قرار نگیرد، درمان کامل نیست و احتمال بازگشت وجود دارد.
جدول مقایسه کاربرد انواع سیم در مراحل مختلف درمان
برای اینکه بدانید در دهان شما چه می گذرد، این جدول ساده کاربرد هر سیم را نشان می دهد.
| مرحله درمان | نوع سیم معمول | هدف اصلی سیم | ویژگی حسی برای بیمار |
|---|---|---|---|
| مرحله اول (ردیف کردن) | نیکل-تیتانیوم گرد (نازک) | بیرون آوردن دندان ها از شلوغی و هم سطح کردن آن ها | فشار ملایم، سیم بسیار انعطاف پذیر است |
| مرحله دوم (کار اصلی) | استیل یا نیکل-تیتانیوم مستطیلی | بستن فضاهای خالی، اصلاح چرخش های شدید | فشار بیشتر، سیم سفت تر است و خم نمی شود |
| مرحله سوم (فینیشینگ) | استیل یا TMA مستطیلی | تنظیم دقیق زاویه ریشه ها و جفت شدن دندان ها | تنظیمات ظریف، ممکن است دکتر روی سیم خم ایجاد کند |
مشکلاتی که ممکن است با سیم ارتودنسی برایتان پیش بیاید چه هستند؟
زندگی با این سیم ها همیشه هم راحت نیست و گاهی اوقات چالش هایی ایجاد می کنند که باید نحوه مدیریت آن ها را بلد باشید. برخی از چالش هایی که ممکن هست تجربه کنیم این ها هستند:
بیرون زدن انتهای سیم
این شایع ترین مشکل است. وقتی دندان های شما حرکت می کنند و فضاهای خالی بسته می شوند، طول قوس دندانی کم می شود و سیم ارتودنسی اضافی از انتهای آخرین براکت بیرون می زند. این سیم تیز می تواند گونه را زخم کند.
در این مواقع اگر دسترسی به دکتر ندارید، یک تکه موم ارتودنسی یا آدامس بدون قند روی نوک تیز بگذارید. در موارد اضطراری می توانید با ناخن گیر تمیز و با احتیاط فراوان نوک آن را بچینید، اما بهترین کار مراجعه به مطب برای کوتاه کردن حرفه ای آن است.
کج شدن یا شکستن سیم
اگر غذای سفتی مثل ته دیگ بخورید، ممکن است سیم خم شود. سیم کج شده دندان را به مسیر غلطی هدایت می کند. اگر متوجه شدید سیم تان قرینه نیست یا شکستگی دارد، باید فوراً با مطب تماس بگیرید. سیم شکسته نیروی مخربی وارد می کند و می تواند در عرض چند روز نتیجه ماه ها زحمت را خراب کند.
بیشتر بخوانید: آیا براکت های ارتودنسی باعث زخم شدن لب و دهان می شوند؟
آیا سیم های رنگی یا نامرئی هم وجود دارد؟
خیلی از مراجعین می پرسند که آیا می شود سیمی داشتهباشیم که دیدهنشود؟ بله، سیم های روکش دار (Coated Wires) وجود دارند که رنگ سفید یا شیری دارند و همرنگ دندان هستند. این سیم ها معمولاً همراه با براکت های سرامیکی استفاده می شوند تا درمان تا حد ممکن نامرئی باشد.
اما متاسفانه این ها یک مشکل کوچک دارند
روکش این سیم ها (که معمولاً تفلون است) در اثر مسواک زدن و غذا خوردن ممکن است بعد از مدتی پوسته پوسته شود و ظاهر فلزی زیرش نمایان شود. همچنین این روکش اصطکاک سیم را کمی بالا می برد که ممکن است سرعت حرکت دندان را اندکی کم کند. به همین دلیل اکثر متخصصین ترجیح می دهند از همان سیم های فلزی استاندارد استفاده کنند چون عملکردشان بی نقص است.
چرا بهداشت اطراف سیم ارتودنسی چالش برانگیز است؟
همیشه وجود سیم ارتودنسی یعنی یک مانع بزرگ برای مسواک و نخ دندان هست چرا؟ چون غذاها عاشق گیر کردن زیر این سیم ها هستند. اگر زیر سیم را تمیز نکنید، رد سفید رنگی از پوسیدگی روی دندان هایتان باقی می ماند که بعد از باز کردن بریس ها حسابی توی ذوق می زند.
بنابراین باید اطراف سیم را به خوبی تمیز کنید. برای تمیز کردن زیر سیم باید از ابزارهای خاص استفاده کنید:
- مسواک بین دندانی: این مسواک های کوچک مثل فرچه بطری شوی هستند و راحت زیر سیم می روند.
- نخ دندان سوپرفلاس: این نخ ها سرِ سفت و سوزنی دارند که راحت از زیر سیم رد می شوند تا بتوانید فاصله بین دندان ها را تمیز کنید.
- واترجت: فشار آب بهترین وسیله برای شستن پسماندهایی است که پشت سیم پنهان شده اند.
سوالات متداولی که درباره سیم های ارتودنسی می پرسید
چون سیم جدید نیروی تازه ای وارد می کند و سلول های استخوان ساز و استخوان خوار را دوباره فعال می کند. این درد نشانه حرکت دندان است.
سعی کنید با یک موچین تمیز آن را دوباره داخل سوراخ براکت هدایت کنید. اگر نتوانستید و اذیت تان می کرد، روی آن موم بگذارید و وقت ویزیت بگیرید.
خیر! ضد زنگ هستند.
بستگی به مرحله درمان دارد. اوایل درمان ممکن است هر جلسه یا یک جلسه در میان عوض شود، اما در مراحل پایانی ممکن است یک سیم برای چندین ماه در دهان بماند تا دندان ها تثبیت شوند.
