کاملترین (و ساده ترین) توضیحات درباره ارتودنسی دو مرحله ای

در این مقاله می خواهیم خیلی ساده و به دور از اصطلاحات پیچیده ارتودنسی بگوییم که ارتودنسی دو مرحله ای چیست. سپس بررسی کنیم که مسیر درمانی در این روش چطور می تواند آینده لبخند فرزندتان را تغییر دهد و او را از جراحی های سنگین در بزرگسالی نجات دهد.

خلاصه ای از آنچه باید درباره مراحل درمان ترکیبی ارتودنسی دو مرحله ای بدانید

پیش از اینکه وارد جزئیات شویم، در این جدول یک نمای کلی از این مسیر درمانی برای شما آماده کرده‌ایم تا بدانید در هر مرحله دقیقاً چه اتفاقی می افتد:

مرحله درمان	بازه سنی معمول	هدف اصلی از انجام این مرحله
مرحله اول (پیشگیری)	۷ تا ۱۰ سالگی	هدایت رشد فک، ایجاد فضا برای دندان های دائمی و اصلاح ناهنجاری های اسکلتی
دوره استراحت	۱۰ تا ۱۲ سالگی	نظارت بر رویش دندان های دائمی باقی مانده بدون وجود دستگاه در دهان
مرحله دوم (تثبیت)	۱۲ تا ۱۴ سالگی	ردیف کردن نهایی تمام دندان های دائمی و تنظیم دقیق نحوه روی هم قرار گرفتن آن ها

ارتودنسی دو مرحله ای چیست؟

اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، ارتودنسی دو مرحله ای یک استراتژی درمانی است که در آن، ارتودنتیست یک بار در سنین پایین (وقتی هنوز دندان های شیری وجود دارند) و یک بار در سنین نوجوانی (وقتی تمام دندان های دائمی درآمده اند) وارد عمل می شود.

هدف از این کار این نیست که کودک دو برابر زمان عادی سیم کشی داشته باشد، بلکه هدف این است که از پتانسیل رشد استخوان های کودک استفاده کنیم. در سن ۷ تا ۱۰ سالگی، استخوان های فک هنوز نرم و در حال شکل گیری هستند. در این زمان طلایی، ما می توانیم مثل یک مجسمه ساز، فرم فک را اصلاح کنیم. اگر فک بالا خیلی تنگ باشد یا فک پایین خیلی عقب باشد، بهترین زمان برای اصلاح آن همین مرحله اول است.

چرا اصلا ارتودنسی دو مرحله ای انجام می دهیم؟

ببینید بسیاری از ناهنجاری های شدید که در بزرگسالی فقط با جراحی فک و صورت حل می شوند، در کودکی با ارتودنسی دو مرحله ای و دستگاه های ساده قابل درمان هستند. در واقع مرحله اول زمینه را مهیا می کند تا مرحله دوم بسیار کوتاه تر، ساده تر و با نتایجی بسیار پایدارتر انجام شود. این روش به متخصص ارتودنسی اجازه می دهد که به جای «جبران» مشکلات در بزرگسالی، آن ها را از ریشه «حل» کند.

مرحله اول درمان برای هدایت رشد فک و ایجاد فضای کافی انجام می شود

وقتی کودک شما حدوداً ۷ ساله می شود، بهترین زمان برای اولین معاینه ارتودنسی است. در این سن، متخصص می تواند تشخیص دهد که آیا استخوان های فک با هم هماهنگ هستند یا خیر. در مرحله اول از ارتودنسی دو مرحله ای، تمرکز ما اصلاً روی ردیف کردن دندان های جلویی نیست (هرچند که آن ها هم مرتب می شوند). هدف اصلی ما در این فاز، اصلاح فونداسیون یا همان استخوان فک است.

مثال بزنیم؟

خب مثلاً اگر فک بالای کودک تنگ باشد، دندان های دائمی که بسیار بزرگتر از دندان های شیری هستند، فضایی برای بیرون آمدن نخواهند داشت. این موضوع باعث می شود دندان ها به صورت نهفته در فک بمانند یا به شکلی کاملاً کج و درهم برهم رویش کنند.

اینجا در مرحله اول، متخصص با استفاده از دستگاه های پهن کننده (اکسپندر)، فضای لازم را ایجاد می کند. با این کار، نه تنها دندان ها جای خودشان را پیدا می کنند، بلکه مسیر تنفس کودک هم بهتر می شود و فرم صورت او متناسب تر به نظر می رسد. این مرحله معمولاً بین ۹ تا ۱۲ ماه طول می کشد و نقش بسیار مهمی در موفقیت نهایی ارتودنسی دو مرحله ای دارد.

چرا در مرحله اول از دستگاه های ارتوپدی فک استفاده می کنیم؟

در این بخش از درمان، دستگاه هایی که استفاده می شوند با سیم کشی فلزی معمولی فرق دارند. این دستگاه ها که به آن ها ارتوپدی فک می گوییم، مأموریت دارند که جهت رشد استخوان را عوض کنند. مثلاً دستگاه های فانکشنال کمک می کنند تا فک پایینی که عقب مانده است، به سمت جلو هدایت شود.

این کار فقط زمانی ممکن است که کودک هنوز در سن رشد باشد. اگر این فرصت را از دست بدهیم و بگذاریم رشد استخوان تمام شود، دیگر نمی توانیم با دستگاه استخوان را جابجا کنیم و مجبور می شویم به سراغ گزینه های سخت تری برویم. استفاده از این ابزارها در فاز اول ارتودنسی دو مرحله ای، باعث می شود که نیمرخ کودک شما در آینده بسیار زیباتر و هماهنگ تر باشد.

دوره استراحت پلی میان دو مرحله اصلی درمان است

بعد از اینکه مرحله اول تمام شد و متخصص به اهداف اسکلتی خود رسید، دستگاه ها از دهان خارج می شوند. حالا نوبت به دوره ای می رسد که به آن (دوره استراحت) یا مانیتورینگ می گوییم. در این زمان، ما منتظر می مانیم تا بقیه دندان های دائمی کودک به صورت طبیعی رویش کنند. در این مدت، کودک هیچ دستگاه ثابتی در دهان ندارد و فقط هر ۶ ماه یک بار برای چکاپ به مطب می آید.

نظارت به اندازه سایر مراحل مهم است …

در این دوره از ارتودنسی دو مرحله ای، متخصص به دقت نظارت می کند که آیا دندان های جدید در فضای ایجاد شده قرار می گیرند یا خیر. نکته جالب اینجاست که چون در مرحله اول فضا به خوبی باز شده، دندان های دائمی معمولاً با کمترین انحراف بیرون می آیند. این دوره استراحت به لثه ها و استخوان اجازه می دهد تا قبل از شروع مرحله نهایی، کمی آرام بگیرند.

مرحله دوم درمان روی ردیف کردن نهایی دندان ها تمرکز دارد

وقتی تقریباً تمام دندان های دائمی فرزند شما (حدود ۱۲ سالگی) بیرون آمدند، فاز دوم از ارتودنسی دو مرحله ای شروع می شود. در این مرحله، هدف ما دستیابی به آن لبخند مرتب و بی نقصی است که همه آرزویش را دارند. حالا که فونداسیون (فک) در مرحله اول درست هست، ما ارتودنسی ثابت کامل یا الاینرهای شفاف را روی تمام دندان ها قرار می دهیم.

اینجا روی مرتب سازی دندان ها تمرکز داریم

در مرحله دوم، هر دندان با دقت میلی متری در جایگاه اصلی خودش قرار می گیرد. همچنین، متخصص روی نحوه جفت شدن دندان های بالا و پایین (بایت) تمرکز می کند تا جویدن غذا به بهترین شکل انجام شود. چون در مرحله اول مشکلات اسکلتی حل می شود، در مرحله دوم دندان ها با فشار کمتری جابجا می شوند و احتمال بازگشت آن ها به حالت قبل بسیار کمتر است. این مرحله مکمل تمام زحماتی است که در فرآیند ارتودنسی دو مرحله ای کشیده‌شده‌است.

مقایسه درمان دو مرحله ای با درمان های معمولی در سنین بالاتر

بسیاری از والدین می پرسند که آیا نمی شود صبر کرد تا همه دندان ها در بیایند و بعد یک بار درمان را انجام داد؟ برای اینکه تفاوت این دو رویکرد را بهتر درک کنید، این مقایسه را با دقت بخوانید.

ویژگی مورد مقایسه	انجام ارتودنسی دو مرحله ای در کودکی	درمان تک مرحله ای در بزرگسالی
اصلاح فک	به راحتی و با کمک رشد طبیعی استخوان انجام می شود	معمولاً نیاز به جراحی فک یا کشیدن دندان دارد
کشیدن دندان	احتمال نیاز به کشیدن دندان های دائمی بسیار کم است	به دلیل کمبود فضا، احتمال کشیدن دندان بالاست
پایداری نتیجه	بسیار بالاست چون استخوان با موقعیت جدید شکل گرفته	متوسط است و نیاز به نگهدارنده های بسیار طولانی دارد
زیبایی چهره	تغییرات مثبت در ساختار کلی صورت و چانه ایجاد می شود	تغییرات عمدتاً محدود به ناحیه لب ها و دندان هاست
طول مرحله دوم	کوتاه تر و راحت تر است	طولانی تر و گاهی پیچیده تر است

مزایای روانشناختی شروع به موقع درمان برای کودکان چیست؟

فراتر از بحث های پزشکی، ارتودنسی دو مرحله ای تأثیر عجیبی روی روحیه بچه ها دارد. نوجوانی سن حساسی است و داشتن دندان های خیلی نامرتب یا فکی که به صورت ناهماهنگ جلو یا عقب است، می تواند باعث کاهش اعتماد به نفس و حتی گوشه گیری کودک شود.

وقتی ما در مرحله اول (دبستان) بخش بزرگی از ناهنجاری را حل می کنیم، کودک با ظاهری بسیار بهتر وارد دوران راهنمایی و دبیرستان می شود. این موضوع باعث می شود او در روابط اجتماعی اش قوی تر عمل کند و از لبخند زدن خجالت نکشد. در واقع، شما با انتخاب ارتودنسی دو مرحله ای، دارید روی آینده اجتماعی و اعتماد به نفس فرزندتان هم سرمایه گذاری می کنید.

خب حالا چه مشکلاتی حتماً نیاز به درمان دو مرحله ای دارند؟

همه کودکان نیاز به این نوع درمان ندارند. اما اگر فرزند شما یکی از مشکلات زیر را دارد، احتمالاً متخصص به شما ارتودنسی دو مرحله ای را پیشنهاد خواهد داد:

• کراس بایت (Crossbite): وقتی دندان های بالایی پشت دندان های پایینی می افتند.
• شلوغی شدید دندان ها: وقتی از همان ابتدا مشخص است که فک فضای کافی برای دندان های بزرگ دائمی ندارد.
• جلو بودن بیش از حد فک بالا (Protrusion): که باعث می شود دندان ها در معرض ضربه و شکستگی باشند.
• عقب بودن شدید فک پایین: که باعث می شود چانه کودک خیلی کوچک به نظر برسد.
• وجود عادات دهانی مخرب: مثل مکیدن انگشت که باعث تغییر شکل استخوان کام شده است.

در این موارد، انتظار تا ۱۳ سالگی بزرگترین اشتباه است، چون پنجره فرصت برای اصلاح استخوانی بسته‌می‌شود و درمان بسیار سخت تر خواهد شد.

آیا هزینه ارتودنسی دو مرحله ای بیشتر از روش های دیگر است؟

این یکی از دغدغه های به جای والدین است. بله، به دلیل اینکه درمان در دو فاز زمانی مختلف انجام می شود و دستگاه های بیشتری مورد استفاده قرار می گیرد، هزینه ارتودنسی دو مرحله ای در مجموع ممکن است کمی بیشتر از یک درمان ساده باشد. اما بیایید به نیمه پر لیوان نگاه کنیم. اگر با انجام فاز اول در ارتودنسی دو مرحله ای، فرزند شما از یک جراحی فک در سن ۲۰ سالگی بی نیاز شود، شما در واقع میلیون ها تومان صرفه جویی کرده اید. جراحی فک نه تنها بسیار پرهزینه است، بلکه دوران نقاهت سختی هم دارد. بنابراین، هزینه کردن برای مرحله اول، در واقع یک بیمه نامه برای جلوگیری از هزینه های گزاف و دردهای شدید در آینده است.

در نهایت …

باید بگوییم که هر لبخندی منحصر به فرد است و نسخه واحدی برای همه وجود ندارد. اما ارتودنسی دو مرحله ای راهی است که علم دندانپزشکی پیش پای ما گذاشته تا از معجزه رشد استفاده کنیم. اگر احساس می کنید دندان ها یا فک فرزندتان ناهماهنگی دارد، زمان را از دست ندهید.

یک ویزیت ساده در سن ۷ یا ۸ سالگی می تواند مشخص کند که آیا فرزند شما به این مسیر درمانی نیاز دارد یا خیر. ما در کلینیک های خود با بررسی دقیق الگوهای رشد، بهترین زمان بندی را برای شروع هر مرحله انتخاب می کنیم تا فرزند شما با کمترین زحمت، به بهترین نتیجه برسد.

پاسخ به سوالات رایج در خصوص ارتودنسی دو مرحله ای