ارتودنسی فانکشنال چیست؟ (همراه با توضیحات کامل اما ساده)

شاید شما هم وقتی به صورت فرزندتان در نیم رخ نگاه می کنید، متوجه شده باشید که چانه او کمی عقب تر از حالت عادی قرار گرفته یا دندان های بالایی اش بیش از حد بیرون زده اند. در این شرایط، اولین نگرانی والدین این است که آیا در آینده فرزندشان نیاز به جراحی فک پیدا می کند یا خیر. خبر خوب این است که در دوران رشد، ابزاری قدرتمند به نام ارتودنسی فانکشنال وجود دارد که می تواند بدون نیاز به تیغ جراحی، مسیر رشد استخوان ها را تغییر دهد. در این مقاله می خواهیم خیلی ساده و خودمانی بررسی کنیم که این روش چطور با کمک عضلات صورت، لبخند و چهره فرزند شما را از نو می سازد.

نگاهی گذرا به ویژگی ها و کاربردهای اصلی ارتودنسی فانکشنال

پیش از اینکه وارد بحث های تخصصی شویم، در جدول زیر خلاصه ای از آنچه باید درباره این روش درمانی بدانید را برایتان آورده‌ایم تا با دیدی بازتر بقیه مطلب را دنبال کنید.

موضوع مورد بررسی	توضیحات کاربردی و ساده
هدف اصلی درمان	اصلاح ناهنجاری های فکی و هدایت رشد استخوان ها در سنین رشد
بهترین سن شروع	معمولاً بین ۸ تا ۱۲ سالگی (قبل از اتمام جهش رشد بلوغ)
نحوه عملکرد	استفاده از نیروی عضلات دهان و صورت برای جابجایی فک ها
تفاوت با ارتودنسی ثابت	تمرکز اصلی روی استخوان فک است نه فقط ردیف کردن دندان ها
نیاز به همکاری بیمار	بسیار بالا (به خصوص در مدل های متحرک که باید ساعت ها در دهان باشد)

ارتودنسی فانکشنال چیست و دقیقاً چه فرقی با ارتودنسی های معمولی دارد؟

بسیاری از مراجعان تصور می کنند که ارتودنسی یعنی فقط چسباندن براکت فلزی روی دندان ها و بعدش سیم کشی کردن آن ها. اما خب این همهِ درمان ارتودنسی نیست! ارتودنسی فقط و فقط با دندان سرو کار ندارد! جاهایی هست که باید روی استخوان فک هم کار کنیم. آن هم در سنین پایین که هنوز دندان های دائمی کامل در نیامده‌اند یا فضای کافی برای رشد ندارند.

ارتودنسی فانکشنال برای مدیریت رشد و هدایت همین استخوان ها است ….

واقعیت این است که دندان ها روی یک فونداسیون به نام استخوان فک سوار شده‌اند. اگر این فونداسیون کج باشد یا عقب و جلو قرار گرفته باشد، ردیف کردن دندان ها به تنهایی معجزه نمی کند. ارتودنسی فانکشنال برخلاف روش های سنتی که فقط به دندان فشار می آورند، مستقیماً روی عضلات و استخوان ها کار می کند.

این روش در واقع یک نوع “ارتوپدی فک” است….

یعنی وقتی کودک دستگاه فانکشنال را در دهان می گذارد، این دستگاه فک پایین را وادار می کند که در یک موقعیت جدید (مثلاً جلوتر) قرار بگیرد. با این کار، عضلات صورت کشیده می شوند و همین نیروی کشش عضلانی، به استخوان فک پیام می دهد که در آن جهت خاص رشد کند. در واقع ما دندان ها را جابجا نمی کنیم، بلکه داریم “خانه دندان ها” را بازسازی می کنیم.

مقایسه ارتودنسی فانکشنال با ارتودنسی ثابت معمولی در یک نگاه

برای اینکه بهتر درک کنید چرا گاهی یکی بر دیگری ارجحیت دارد، این مقایسه را با دقت بخوانید.

ویژگی	ارتودنسی فانکشنال	ارتودنسی ثابت (براکت)
تمرکز اصلی	تغییر ساختار و موقعیت استخوان فک	تغییر موقعیت و تراز کردن دندان ها
مکانیسم نیرو	استفاده از نیروی عضلات خود فرد	استفاده از نیروی سیم و کش های مصنوعی
تغییرات چهره	تغییرات محسوس در فرم چانه و نیم رخ	تغییرات عمدتاً محدود به ناحیه لب ها
محدودیت سنی	فقط در سنین رشد موثر است	در هر سنی قابل انجام است
ابزار درمانی	پلاک های ضخیم یا بازوهای فلزی فکی	نگین های کوچک و سیم های ظریف

چرا به این روش درمانی فانکشنال یا عملکردی می گویند؟

نام این روش از واژه “Function” به معنای عملکرد گرفته شده است. دلیلش هم این است که دستگاه های ارتودنسی فانکشنال از عملکردهای طبیعی بدن مثل جویدن، صحبت کردن و بلعیدن برای اصلاح ناهنجاری ها استفاده می کنند. وقتی فرزند شما با این دستگاه در دهان حرف می زند یا آب دهانش را قورت می دهد، عضلاتش نیروهای فعالی ایجاد می کنند که از طریق دستگاه به فک منتقل می شود.

در ارتودنسی فانکشنال روی نیروی خود بدن حساب باز می کنیم

در واقع به جای اینکه یک نیروی خارجی و مصنوعی به دندان ها وارد کنیم، از پتانسیل خود بدن برای اصلاح خودش بهره می بریم. به همین خاطر است که نتایج ارتودنسی فانکشنال معمولاً بسیار پایدارتر هستند؛ چون عضلات و استخوان ها با هم هماهنگ شده اند و لبخند جدید بخشی از ساختار طبیعی صورت فرد شده است.

چه کسانی کاندیدای اصلی استفاده از دستگاه های فانکشنال هستند؟

این روش درمانی برای هر مشکلی کاربرد ندارد و تشخیص دقیق آن بر عهده متخصص است. با این حال، گروه های زیر بیشترین نفع را از ارتودنسی فانکشنال می برند:

• کودکانی که فک پایین شان خیلی عقب تر از فک بالا قرار دارد (اصطلاحاً کلاس ۲ دندانی).
• نوجوانانی که در حال نزدیک شدن به سن بلوغ هستند و هنوز پتانسیل رشد استخوانی دارند.
• افرادی که دندان های جلویی فک بالایشان بسیار بیرون زده است و در معرض ضربه قرار دارد.
• کودکانی که به دلیل تنگی فک بالا، با مشکل تنفس دهانی یا کمبود فضا برای رویش دندان ها مواجه هستند.
• کسانی که می خواهند از جراحی سنگین فک در سنین بزرگسالی پیشگیری کنند.

اگر فرزند شما در یکی از این گروه ها قرار دارد، طلایی ترین زمان برای مراجعه به متخصص همین الان است. یادتان باشد که پنجره فرصت برای ارتودنسی فانکشنال با پایان یافتن دوران رشد بسته می شود.

دستگاه های فانکشنال به دو دسته ثابت و متحرک تقسیم می شوند

بر اساس نوع مشکل و میزان همکاری کودک، متخصص یکی از این دو مدل را انتخاب می کند. هر کدام از این ها ویژگی های خاص خودشان را دارند که باید با آن ها آشنا باشید.

دستگاه های فانکشنال متحرک که نیاز به انضباط بالایی دارند

این ها رایج ترین مدل ها هستند که معروف ترین شان دستگاه “توین بلاک” (Twin Block) است. این دستگاه از دو قطعه پلاستیکی مجزا برای فک بالا و پایین تشکیل شده که وقتی روی هم قرار می گیرند، فک پایین را به سمت جلو هدایت می کنند.

مزیت بزرگ این مدل این است که کودک می تواند موقع غذا خوردن یا ورزش آن را از دهان خارج کند و تمیز کردن دندان ها با آن خیلی راحت است. اما نکته اینجاست که اگر کودک در استفاده از آن تنبلی کند، ارتودنسی فانکشنال عملاً هیچ اثری نخواهد داشت. این دستگاه باید حدود ۲۰ تا ۲۲ ساعت در شبانه روز در دهان باشد.

دستگاه های فانکشنال ثابت برای موارد پیچیده یا کودکان بازیگوش

اگر متخصص تشخیص دهد که ناهنجاری شدید است یا کودک توانایی مدیریت دستگاه متحرک را ندارد، سراغ مدل های ثابت مثل دستگاه “هربست” (Herbst) می رود. این دستگاه توسط دکتر روی دندان های آسیاب محکم می شود و دیگر قابل خارج کردن توسط بیمار نیست.

در این حالت خیال والدین راحت است که درمان ۲۴ ساعته در حال انجام است. البته تمیز کردن اطراف این دستگاه های فلزی کمی سخت تر است و نیاز به آموزش های بهداشتی دقیق تری دارد، اما قدرت اصلاح گری آن ها در ارتودنسی فانکشنال فوق العاده است.

مزایای اصلاح فک با روش فانکشنال در سن رشد چیست؟

چرا متخصصان اینقدر روی انجام این درمان در سنین پایین تاکید دارند؟ خیلی ساده هست چون فواید آن فقط ردیف شدن دندان نیست و کلی مزیت خاص دارد:

• بهبود نیم رخ و زیبایی چهره: با جلو آمدن فک پایین، گودی زیر لب پر می شود و چانه فرم زیباتری پیدا می کند که تأثیر مستقیمی بر اعتماد به نفس کودک دارد.
  ۲. جلوگیری از جراحی فک در آینده: بسیاری از کیس هایی که در ۳۰ سالگی نیاز به جراحی سنگین دارند، اگر در ۱۰ سالگی ارتودنسی فانکشنال انجام می دادند، هرگز به اتاق عمل نمی رسیدند.
  ۳. سلامت مسیرهای تنفسی: اصلاح موقعیت فک و پهن کردن کام می تواند راه هوایی را باز کرده و مشکلاتی مثل خرخر شبانه یا تنفس دهانی را بهبود ببخشد.
  ۴. کاهش زمان ارتودنسی ثابت: وقتی فک ها در جای درست باشند، مرحله بعدی درمان که ردیف کردن دندان ها با سیم کشی است، بسیار سریع تر و راحت تر انجام می شود.

در طول درمان فانکشنال چه مراقبت هایی باید انجام دهیم؟

موفقیت در ارتودنسی فانکشنال یک مثلث است که اضلاع آن متخصص، والدین و کودک هستند. اگر هر کدام از این ها به وظایفشان عمل نکنند، نتیجه ایده آل واقعاً به دست نمی آید.

• نظم در استفاده: اگر دستگاه متحرک است، حتی یک ساعت بیرون ماندن اضافی از دهان می تواند روند پیشرفت را روزها عقب بیندازد.
• نظافت دستگاه: پلاک های فانکشنال باید روزانه با مسواک و صابون ملایم تمیزشوند تا بوی بد نگیرند و باعث ایجاد قارچ در دهان نشوند.
• تغذیه هوشمندانه: اگر دستگاه ثابت است، باید از خوردن خوراکی های به شدت چسبناک یا سفت که باعث آسیب به بازوهای دستگاه می شوند، خودداری کرد.
• جلسات تنظیم: در ارتودنسی فانکشنال، فواصل ویزیت ها بسیار مهم است چون متخصص باید بر اساس رشد کودک، دستگاه را فعال سازی یا تنظیم مجدد کند.

آیا استفاده از این دستگاه ها باعث ایجاد درد یا سردرد می شود؟

خب این تقریبا یکی از سوالات پرتکرار والدین است. واقعیت این است که در چند روز اول، کودک احساس عجیبی دارد. فک او در موقعیتی قرار میگیر که به آن عادت ندارد و عضلاتش تحت کشش هستند. این موضوع ممکن است باعث کمی خستگی در عضلات صورت یا درد ملایم دندان ها شود که کاملاً طبیعی است.

ولی این این طبیعی نیست 👇

ارتودنسی فانکشنال نباید باعث دردهای غیرقابل تحمل یا سردردهای شدید شود. اگر چنین اتفاقی افتاد، احتمالاً دستگاه نیاز به تنظیم مجدد دارد و باید با متخصص تماس بگیرید. اکثر کودکان ظرف یک هفته به طور کامل با شرایط جدید سازگار می شوند و حتی یاد می گیرند با دستگاه به راحتی صحبت کنند.

تاثیر ارتودنسی فانکشنال بر تکلم و گفتار کودکان چیست؟

باید صادق باشیم؛ در روزهای اول، قرار دادن یک جسم پلاستیکی حجیم در دهان باعث می شود کودک کمی نوک زبانی حرف بزند یا تلفظ برخی حروف برایش سخت باشد. ما همیشه به مراجعان مان توصیه می کنیم که در روزهای اول، کودک با صدای بلند کتاب بخواند یا آواز بخواند.

این کار باعث می شود زبان و عضلات دهان سریع تر با دستگاه ارتودنسی فانکشنال هماهنگ شوند. بعد از گذشت مدت کوتاهی، سیستم عصبی کودک خودش را تطبیق می دهد و کلام او کاملاً واضح و طبیعی خواهد شد.

آیا صرف هزینه برای ارتودنسی فانکشنال ارزشش را دارد؟

ببینید شاید در نگاه اول هزینه ارتودنسی کمی بالا به نظر برسد، اما وقتی به جنبه های پیشگیرانه آن فکر کنید، متوجه می شوید که این یک سرمایه گذاری بسیار پرسود برای آینده فرزندتان است.

اینطور به آن نگاه کنید که ارتودنسی فانکشنال با اصلاح ساختار صورت، فرزند شما را از:

• هزینه های چند برابری جراحی فک
• درمان های سخت لثه به دلیل سایش دندان ها
• و حتی مشکلات مفصل فک در آینده نجات می دهد.
• علاوه بر این، هدیه دادن یک چهره متناسب و لبخندی زیبا به فرزندتان در سنین حساس نوجوانی، تاثیری روی موفقیت های اجتماعی او دارد که با هیچ پولی قابل معاوضه نیست.

نیاز به یک ویزیت تخصصی دارید؟

در پایان لطفا به یاد داشته‌باشید که لبخند زیبا روی یک صورت متناسب شگل می گیرد. اگر احساس می کنید فرزندتان ناهماهنگی در فک دارد، زمان را از دست ندهید. ارتودنسی فانکشنال واقعا می تواند برای کودک کارساز باشد؛ به شرطی که در زمان درست و توسط دست های پرتوان یک متخصص انجام شود.

ما در کلینیک های خود همواره تلاش می کنیم تا با دقیق ترین آنالیزهای رشد، بهترین نوع دستگاه را برای فرزند شما طراحی کنیم تا این مسیر را با آرامش و اطمینان طی کنید. اگر نیاز به یک جلسه ویزیت تخصصی دارید هم اکنون با ما تماس بگیرید.

پاسخ سوالات متداولی که درباره ارتودنسی فانکشنال می پرسند