وقتی برای اولین بار دستگاه های ارتودنسی روی دندان های شما نصب می شوند، احتمالا فکر می کنید که سیم و براکت تمام بار مسئولیت ردیف کردن لبخندتان را به دوش می کشند. اما کمی که از درمان می گذرد، متخصص یک بسته کوچک پلاستیکی به شما می دهد و می گوید وقت استفاده از کش ها رسیدهاست. در این مقاله می خواهیم خیلی ساده و کاربردی، تمام انواع این کش ها و نقش حیاتی شان را با هم بررسی کنیم.
خلاصه ای از انواع کش های مورد استفاده در طول درمان ارتودنسی
پیش از اینکه وارد جزییات فنی شویم، در این جدول یک نمای کلی از انواع کش ارتودنسی آماده کردهایم تا بدانید هر کدام دقیقاً چه مأموریتی در دهان شما دارند.
| نام کش | کاربرد اصلی در دهان | میزان نیاز به همکاری بیمار |
|---|---|---|
| اورینگ (O-ring) | نگه داشتن سیم داخل شیار براکت | صفر (توسط دکتر نصب می شود) |
| کش بین فکی (Elastic) | اصلاح رابطه فک بالا و پایین و جابجایی کلی دندان ها | بسیار زیاد (بیمار باید آن را تعویض کند) |
| پاورچین (Power Chain) | بستن فضاهای خالی بین دندان ها و چرخاندن دندان | صفر (توسط دکتر نصب می شود) |
| سپراتور (جداکننده) | ایجاد فضای کافی برای قرار دادن بند فلزی دور دندان | صفر (توسط دکتر نصب می شود) |
چرا متخصص ارتودنسی از کش های مختلف استفاده می کند؟
دندان های شما برای صاف شدن فقط به سیم نیاز دارند، اما برای اینکه فک بالا و پایین مثل چرخ دنده های یک ساعت دقیق در هم قفل شوند، نیاز به یک نیروی جهت دار داریم. سیم های ارتودنسی فقط می توانند دندان ها را در جای خودشان ردیف کنند، اما نمی توانند کل فک بالا را به سمت عقب یا فک پایین را به سمت جلو بکشند. اینجاست که کش ارتودنسی وارد میدان می شود.
این کش ها نیروی لازم برای جابجایی های بزرگتر را فراهم می کنند و در واقع معمار اصلی رابطه بین دو فک شما هستند. بدون این کش ها، ممکن است دندان های شما ردیف شوند اما موقع بستن دهان، دندان های بالا و پایین اصلاً به هم نرسند.
1. اورینگ ها همان کش های رنگی و جذابی هستند که سیم را مهار می کنند
اولین نوع از کش ارتودنسی که با آن روبرو می شوید، اورینگ ها هستند. این حلقه های لاستیکی بسیار کوچک دور نگین های ارتودنسی (براکت) قرار می گیرند. وظیفه آن ها این است که سیم اصلی را با فشار داخل شیار براکت نگه دارند تا نیرو به دندان منتقل شود.
جذابیت این بخش در تنوع رنگی آن هاست
شما می توانید هر ماه رنگ این کش ها را عوض کنید. نکته مهمی که باید بدانید این است که این اورینگ ها به مرور زمان در محیط مرطوب دهان شل می شوند و خاصیت فنری خود را از دست می دهند. به همین خاطر است که متخصص ارتودنسی در هر جلسه ویزیت، آن ها را با اورینگ های جدید تعویض می کند تا موتور حرکت دندان ها دوباره فعال شود.
2. کش های بین فکی سخت ترین بخش همکاری شما در درمان هستند
وقتی صحبت از سختی ارتودنسی می شود، منظور اکثر افراد همین کش های بین فکی است. این کش ارتودنسی معمولاً در مراحل میانی و پایانی درمان به کار می رود. دکتر به شما نشان می دهد که چطور یک سر کش را به قلاب براکت بالا و سر دیگر را به قلاب پایین وصل کنید.
این کش ها انواع مختلفی دارند که بر اساس هدف درمان دسته بندی می شوند:
- کش کلاس ۲: برای کسانی که فک بالایشان جلوتر است، استفاده می شود تا فک بالا را عقب و فک پایین را جلو بکشد.
- کش کلاس ۳: برای افرادی که فک پایین جلو آمدهدارند، تجویز می شود تا دندان های پایین را به عقب هدایت کند.
- کش های مثلثی یا مربعی: برای اصلاح “اپن بایت” یا همان باز ماندن فاصله بین دندان های بالا و پایین موقع بستن دهان استفاده می شوند.
3. پاورچین ها یا کش های زنجیرهای برای رفع فضاها معجزه می کنند
اگر بین دندان هایتان فاصله دارید یا دکتر برای ارتودنسی دندان کشیدهاست، احتمالاً با پاورچین روبرو خواهید شد. این نوع کش ارتودنسی شبیه به تعدادی اورینگ است که به هم متصل شدهاند و یک زنجیره را تشکیل می دهند.
دکتر پاورچین (powerchain) را روی چندین دندان به صورت یکپارچه قرار می دهد. نیروی کشسانی این زنجیره باعث می شود دندان ها مثل دانه های تسبیح به هم نزدیک شوند. قدرت پاورچین ها بسیار زیاد است و معمولاً در روزهای اول نصب، فشار و درد بیشتری نسبت به اورینگ های معمولی ایجاد می کنند، اما سرعت کار آن ها در رفع فضاهای خالی بی نظیر است.
4. سپراتور یا جداکننده راه را برای مراحل بعدی باز می کند
معمولاً در همان جلسات اول، دکتر حلقه های پلاستیکی سفت و کوچکی را بین دندان های آسیاب شما قرار می دهد. این ها همان سپراتورها هستند. وظیفه این کش ارتودنسی این است که در عرض چند روز، فاصله بسیار کمی (در حد میلی متر) بین دندان های کیپ شده ایجاد کند تا دکتر بتواند در جلسه بعد، بند فلزی را دور دندان های آسیاب شما بیندازد. این ها موقتی هستند!
ویژگی های فیزیکی و متریال به کار رفته در ساخت کش ها چیست؟
بسیاری از مراجعان نگران حساسیت به این مواد هستند. در جدول زیر جزییات مربوط به جنس و قدرت این کش ها را بررسی کرده ایم.
| پارامتر فنی | توضیحات کاربردی |
|---|---|
| جنس اصلی | لایتکس (لاتکس طبیعی) یا مواد مصنوعی ضد حساسیت |
| میزان نیرو | به سه دسته سبک (Light)، متوسط (Medium) و سنگین (Heavy) تقسیم می شوند |
| اندازه (قطر) | از سایزهای بسیار ریز (یک هشتم اینچ) تا سایزهای بزرگتر متغیر است |
| بسته بندی | معمولاً در کیسه های ۱۰۰ عددی با طرح حیوانات یا پرندگان برای شناسایی راحت تر |
چطور با درد و ناراحتی ناشی از کش ارتودنسی کنار بیاییم؟
حقیقت این است که هر بار یک کش ارتودنسی جدید (مخصوصاً نوع بین فکی یا پاورچین) در دهان قرار می گیرد، دندان ها تا چند روز حساس می شوند. این درد نشانه بدی نیست؛ یعنی دندان ها دارند حرکت می کنند. برای اینکه این دوران را راحت تر بگذرانید، پیشنهاد می کنیم در ۴۸ ساعت اول از غذاهای نرم استفاده کنید.
نکته طلایی اینجاست که نباید به خاطر درد، استفاده از کش را قطع کنید
اگر کش را در بیاورید تا دردتان آرام شود، به محض اینکه دوباره آن را بگذارید، درد از نو شروع می شود. اما اگر ۲ تا ۳ روز مداوم از آن استفاده کنید، سیستم عصبی دهان شما به این فشار عادت می کند و درد کاملاً ناپدید می شود. پس با خودتان مهربان باشید اما در استفاده از کش ها قاطعیت به خرج دهید.
چطور از کش های بین فکی مراقبت کنم؟
اگر دکتر به شما مسئولیت تعویض کش ها را سپردهاست، این چند قانون را آویزه گوشتان کنید:
1. تعویض منظم
این کش ها بعد از مدت قرارگرفتن در بزاق، قدرت شان کم می شود. اگر شل شد باید جایزگین شان کنید.
2. ذخیره داشته باشید
همیشه یک بسته کش ارتودنسی در کیف یا ماشین داشتهباشید. اگر وسط مهمانی یا سر کار کش شما پارهشد، نباید دندان ها را حتی برای چند ساعت بدون نیرو رها کنید.
3.خودسرانه استفاده نکنید!
اگر کش تان تمام شد، از کش های دوستان تان یا کش های متفرقه استفاده نکنید. هر کش سایز و قدرت خاصی دارد که فقط برای دهان شما تجویز شدهاست. در این شرایط سریعاً با مطب تماس بگیرید تا یک بسته جدید به شما بدهند.
4. بهداشت را رعایت کنید
کش ها می توانند ذرات غذا را به خود جذب کنند. حتماً قبل از مسواک آن ها را خارج کنید و بعد از تمیز کردن کامل دندان ها، دوباره کش های نو را نصب کنید.
بیشتر بخوانید: راهنمای جامع بهداشت ارتودنسی (برای هر کسی که ارتودنسی انجام می دهد)
اگر به طور اتفاقی کش ارتودنسی را قورت دادیم چه کار کنیم؟
این یکی از خنده دارترین و در عین حال جدی ترین نگرانی های بیماران است! موقع غذا خوردن یا حرف زدن ناگهان کش پاره می شود و شما آن را قورت می دهید. حتما آرامش خود را حفظ کنید؛ چون هیچ اتفاقی نمی افتد.
کش ارتودنسی از مواد غیرسمی و گرید پزشکی ساخته تولید می شود. این کش ها آنقدر ریز هستند که بدون هیچ مشکلی از سیستم گوارش شما عبور می کنند و دفع می شوند. فقط کافیست دهان تان را بشویید و یک کش جدید جایگزین کنید.
تاثیر کش ها بر روی تکلم و ظاهر لبخند شما چیست؟
باید روراست باشیم؛ در روزهای اول که از کش ارتودنسی بین فکی استفاده می کنید، ممکن است کمی نوک زبانی حرف بزنید یا حس کنید کش ها موقع خندیدن خیلی توی چشم هستند. اما خبر خوب این است که زبان شما خیلی سریع (معمولاً ظرف ۳ روز) خودش را با فضای جدید وفق می دهد و کلام تان دوباره واضح می شود.
در مورد ظاهر هم، امروزه اکثر مردم می دانند که این کش ها بخشی از درمان هستند و نشانه این است که شما به سلامت و زیبایی خود اهمیت می دهید. پس با اعتماد به نفس بخندید و اجازه دهید کش ها کارشان را انجام دهند.
سوالات متداولی که درباره کش های ارتودنسی می پرسند
یک روز استفاده نکردن می تواند پیشرفت یک هفته از درمان شما را به عقب براند. پس نظم را جدی بگیرید.
بهتر است در بیاورید چون هم جویدن با آن ها سخت است و هم ممکن است پاره شوند. اما بلافاصله بعد از مسواک زدنِ بعد از غذا، باید دوباره آن ها را بگذارید.
این معمولاً در مراحل نهایی برای “تثبیت” وضعیت دندان هاست. در این مرحله جابجایی اصلی انجام شده؛ و فقط می خواهیم مانع برگشت دندان ها شویم.
خیر به هیچ وجه! هرگز خودسرانه دو تا کش نیندازید. فشار بیش از حد می تواند به ریشه دندان آسیب بزند و حتی باعث مرگ دندان شود. فقط طبق دستور دکتر عمل کنید.
