همه چیز درباره ریتینر ارتودنسی (همان نگهدارنده ارتودنسی)

باز کردن براکت ها یکی از شیرین ترین لحظه های درمان ارتودنسی است. انگار یک بار بزرگ از روی دوشتان برداشته می شود و بالاخره می توانید بی دغدغه لبخند بزنید. اما خب اینجا پایان کار نیست. ما بعد از اتمام درمان تازه می رسیم به مرحله ای که نتیجهٔ این همه صبوری را ماندگار می کند. منظورمان استفاده از ریتینر ارتودنسی. در این مقاله می خواهیم بی تعارف بگوییم چرا این قطعهٔ کوچک از خود براکت ها هم مهم تر است و چطور باید با آن کنار بیایید.

خلاصه نکات کلیدی درباره نگهدارنده های بعد از درمان ارتودنسی

پیش از اینکه وارد جزئیات شویم، در این جدول یک نمای کلی از آنچه باید درباره این مرحله بدانید را برایتان آورده ایم تا بدانید دقیقاً با چه چیزی روبرو هستید:

عنوان	توضیح خلاصه
ریتینر چیست؟	وسیله ای که بعد از پایان درمان ارتودنسی برای جلوگیری از بازگشت دندان ها به جای کج قبلی استفاده می شود.
چرا به ریتینر نیاز داریم؟	استخوان و الیاف لثه بعد از برداشتن براکت ها هنوز تثبیت نشده اند و دندان ها تمایل به بازگشت دارند. ریتینر از این بازگشت جلوگیری می کند.
انواع ریتینر	۱. ثابت (سیم نازک پشت دندان های جلو، نامرئی، نیاز به نخ دندان مخصوص) ۲. متحرک شفاف (شبیه الاینر، قابل برداشتن، نامرئی) ۳. متحرک سیمی (هاولی، مقاوم، قابل برداشتن)
زمان استفاده از ریتینر متحرک	ماه اول: ۲۴ ساعته (به جز غذا). بعد از چند ماه: فقط شب ها (طبق نظر دکتر).
زمان ماندگاری ریتینر ثابت	معمولاً چندین سال یا به صورت دائمی.
اشتباهات رایج	گذاشتن در دستمال کاغذی شستن با آب داغ استفاده نکردن چند روزه بازی کردن با ریتینر ثابت (با زبان) تمیز نکردن
مراقبت از ریتینر متحرک	نگهداری در ظرف مخصوص شستشو با آب سرد تمیز کردن با صابون ملایم و مسواک نرم (بدون خمیردندان)
مراقبت از ریتینر ثابت	استفاده از مسواک بین دندانی، در صورت کنده شدن چسب، فوراً با مطب تماس بگیرید.
اگر ریتینر گم یا شکست	فوراً با مطب تماس بگیرید. حتی یک هفته بدون ریتینر ممکن است باعث جابجایی دندان ها و نیاز به ارتودنسی مجدد شود.
نقش ریتینر در سلامت کلی	با ثابت نگه داشتن دندان ها، نیروی جویدن متعادل می شود و از بیماری لثه و تحلیل استخوان در آینده جلوگیری می کند.
نکته کلیدی	ریتینر از خود براکت ها مهم تر است، چون نتیجه نهایی درمان را ماندگار می کند.

چرا دندان ها بعد از باز کردن وسایل ارتودنسی ممکن است کج شوند؟

شاید بپرسید که بعد از دو سال فشار مداوم، چرا دندان ها نباید سر جایشان بمانند؟ واقعیت این است که دندان های شما در یک بافت زنده و پویا یعنی استخوان فک قرار دارند. در طول درمان ارتودنسی، استخوان اطراف ریشه ها نرم شده تا اجازه حرکت بدهد. وقتی بریس ها را باز می کنیم، استخوان هنوز به طور کامل سفت نشده و الیاف ظریف لثه مثل یک کش لاستیکی عمل می کنند که تحت کشش بوده اند. این الیاف با تمام قدرت می خواهند دندان را به جایگاه نامرتب قبلی اش برگردانند.

اینجاست که ریتینر ارتودنسی مثل یک سد محکم جلوی این بازگشت را می گیرد

دندان ها برای اینکه در جای جدیدشان “خانه کنند” و استخوان دورشان سفت شود، نیاز به زمان دارند. اگر در این دوران طلایی از نگهدارنده استفاده نکنید، دندان ها با سرعتی باورنکردنی شروع به کج شدن می کنند و تمام وقت و هزینه ای که صرف کرده اید، جلوی چشمانتان به باد می رود. در واقع نگهدارنده به بدن شما فرصت می دهد تا فونداسیون لبخند جدیدتان را محکم کند.

بیایید با انواع مختلف ریتینر ارتودنسی آشنا شویم

متخصصان با توجه به وضعیت دندان های شما و اینکه چقدر احتمال جابجایی وجود دارد، یکی از دو مدل اصلی نگهدارنده را برایتان تجویز می کنند. هر کدام از این ها قلق های خاص خودشان را دارند که باید یاد بگیرید.

نگهدارنده های ثابت که همیشه همراه شما هستند

این مدل شامل یک سیم نازک و ظریف است که با مواد همرنگ دندان به پشت دندان های جلویی (معمولاً ۶ دندان جلو) چسبانده می شود. مزیت بزرگ این نوع ریتینر ارتودنسی این است که شما اصلاً آن را نمی بینید و لازم نیست نگران گذاشتن یا برداشتن آن باشید.

این سیم ۲۴ ساعته در حال مراقبت از دندان های شماست و چون دیده نمی شود، هیچ تأثیری روی ظاهر لبخندتان ندارد. اما یادتان باشد که بهداشت دندان در این ناحیه کمی سخت تر می شود و باید با نخ دندان های مخصوص زیر آن را تمیز کنید تا جرم نگیرد.

نگهدارنده های متحرک

این مدل ها همان هایی هستند که خودتان می توانید از دهان خارج کنید. پلاک های شفاف (شبیه به الاینرهای ارتودنسی نامرئی) امروزه طرفداران زیادی دارند چون وقتی روی دندان هستند، اصلاً دیده نمی شوند. مدل قدیمی تر هم همان پلاک های فلزی و صورتی رنگ (هاولی) هستند که مقاومت خیلی بالایی دارند.

خوبیِ بزرگ این نوع ریتینر ارتودنسی این است که موقع غذا خوردن و مسواک زدن آن ها را در می آورید و می توانید خیلی راحت دندان هایتان را تمیز کنید. اما بزرگترین چالش، “فراموشی” است. اگر یادتان برود آن ها را بگذارید، دندان ها سریعاً از فرصت استفاده کرده و جابجا می شوند.

زمان بندی استفاده از نگهدارنده چطور تعیین می شود؟

بسیاری از مراجعان می پرسند که “تا کی باید این وسیله را در دهان داشته باشیم؟” پاسخ کوتاه این است: تا زمانی که می خواهید دندان هایتان ردیف بماند!

اما به طور علمی، در ماه اول بعد از باز کردن بریس ها، شما باید ۲۴ ساعته (به جز وقت غذا) از ریتینر ارتودنسی متحرک استفاده کنید. بعد از چند ماه، اگر دکتر ارتودنسی تایید کند، این زمان فقط به شب ها موقع خواب محدود می شود.

در مورد ریتینرهای ثابت، معمولاً توصیه می شود که چندین سال یا حتی به صورت دائمی در دهان باقی بمانند، چون پیر شدن و گذشت زمان به خودی خود باعث جابجایی دندان ها می شود و این سیم بهترین محافظ در برابر پیری لبخند است.

اشتباهات مهلکی که باعث بازگشت ارتودنسی می شوند چه هستند؟

برخی عادت ها یا سهل انگاری ها می تواند باعث شود که دندان های شما دوباره به حالت اول برگردند. دانستن این موارد به شما کمک می کند تا هوشیارتر باشید.

• گذاشتن ریتینر لای دستمال کاغذی روی میز غذا که معمولاً منجر به دور ریخته شدن آن توسط گارسون یا والدین می شود.
• نشستن ریتینر با آب داغ که باعث می شود پلاستیک آن تغییر شکل دهد و دیگر روی دندان ها فیت نشود.
• استفاده نکردن از نگهدارنده حتی برای چند روز به بهانه مسافرت یا مریضی که باعث می شود دفعه بعد پلاک با درد زیاد جا برود یا اصلاً جا نرود.
• بازی کردن با ریتینر ثابت با کمک زبان که می تواند باعث شل شدن چسب آن و جابجایی مخفیانه دندان شود.
• تمیز نکردن ریتینر که باعث ایجاد بوی بد دهان و پوسیدگی دندان های زیرین می شود.

چطور از ریتینر ارتودنسی خود مثل روز اول مراقبت کنیم؟

ریتینر وسیلهٔ ظریفی است و اگر درست از آن مراقبت نکنید، هم خراب می شود هم نتیجهٔ درمان را به خطر می اندازد. چند نکتهٔ ساده اما مهم:

• همیشه یک ظرف مخصوص برای ریتینر متحرک داشته باشید تا وقتی از دهان خارجش می کنید، گم نشود یا نشکند.
• هر بار بعد از درآوردن، با آب سرد بشوییدش؛ آب داغ شکلش را خراب می کند.
• برای تمیز کردن عمقی، صابون مایع ملایم و مسواک نرم کافی است. خمیردندان استفاده نکنید، چون سطح پلاک را خراش می اندازد و کدرش می کند.
• اگر ریتینر ثابت دارید، حتماً مسواک بین دندانی بخرید و دور سیم و بین دندان ها را تمیز نگه دارید.
• اگر حس کردید چسب یک دندان از ریتینر ثابت کنده شده، معطل نکنید و همان روز با مطب تماس بگیرید.

جدول مقایسه هزینه و ماندگاری مدل های مختلف نگهدارنده

پارامتر مقایسه	ریتینر ثابت فلزی	ریتینر متحرک شفاف (Essix)	ریتینر متحرک سیمی (Hawley)
هزینه ساخت اولیه	متوسط	پایین به متوسط	متوسط به بالا
عمر مفید دستگاه	۵ تا ۱۰ سال	۶ ماه تا ۲ سال	۵ تا ۱۰ سال
مقایسه راحتی تکلم	بدون تاثیر	در ابتدا کمی مشکل	کمی سخت تر از بقیه
مقاومت در برابر ضربه	عالی	ضعیف و شکننده	بسیار عالی

اگر ریتینر خود را گم کردیم یا شکست چه باید بکنیم؟

این موقعیت را باید جدی بگیرید. اگر ریتینر متحرک گم شود یا ثابت بشکند، زنگ بزنید به مطب و سریع وقت بگیرید. دندان ها در سال اول بعد از درمان بی صدا و سریع حرکت می کنند و حتی چند روز بی ریتینری می تواند پلاک قبلی را بی استفاده کند. آن وقت مجبور می شوید دوباره هزینه کنید برای ریتینر جدید یا حتی درمان دوباره. پس شمارهٔ مطب را داشته باشید و معطل نکنید.

نقش نگهدارنده در سلامت لثه و استخوان فک چیست؟

ریتینر فقط برای حفظ مرتبی دندان ها نیست؛ پای سلامت لثه و استخوان فک هم در میان است. وقتی دندان ها در جای درستشان قفل می شوند، فشار جویدن بینشان عادلانه پخش می شود و لثه و استخوان در بهترین حالت خودشان می مانند.

اما اگر دندان ها دوباره کج شوند، فضاهای تنگی می سازند که مسواک و نخ دندان به آن نمی رسد و این یعنی دعوت از بیماری لثه در سنین بالاتر. پس استفاده از نگهدارنده یعنی دارید برای سلامت دهان و دندانتان در میانسالی و پیری سرمایه گذاری می کنید.

پاسخ به سوالات رایج در خصوص ریتینر ارتودنسی