منظور از برگشت یا شکست ارتودنسی چیست؟

ارتودنسی درمانی است که در بیشتر موارد نتیجه خوبی می دهد، اما گاهی مسیر آن طور که باید پیش نمی رود. بعضی بیماران درمان را نیمه کاره رها می کنند، بعضی نتیجه می گیرند اما بعداً دندان ها برمی گردند، و بعضی از همان ابتدا با مشکل مواجه می شوند. شکست ارتودنسی دقیقاً همین جاست که معنا پیدا می کند.

این مقاله به شما کمک می کند بفهمید شکست ارتودنسی چیست، چه عللی دارد، چه نشانه هایی دارد و چطور می توانید از آن پیشگیری کنید.

شکست ارتودنسی چیست؟

شکست ارتودنسی دو شکل کاملاً متفاوت دارد که خیلی ها آن ها را با هم اشتباه می گیرند.

• شکل اول، شکست حین درمان است: یعنی از همان ابتدا یا در میانه ی مسیر، دندان ها آن طور که باید جابه جا نمی شوند، درمان بیش از حد طول می کشد، یا اصلاً به نتیجه ی مطلوب نمی رسد.
• شکل دوم، شکست بعد از درمان است: یعنی درمان درست انجام شده و نتیجه خوب بوده، اما بعداً دندان ها کم کم به حالت قبل برمی گردند. به این حالت برگشت ارتودنسی یا relapse می گویند.

تفاوت این دو مهم است، چون علت ها، نشانه ها و راه حل شان کاملاً با هم فرق دارد. کسی که وسط درمان است و می بیند دندان هایش آن طور که انتظار دارد حرکت نمی کنند، با کسی که درمانش تمام شده و حالا نگران برگشت است، دو مشکل متفاوت دارند و باید دو جور با آن برخورد کرد.

دسته بندی کامل علل شکست ارتودنسی

علت های شکست ارتودنسی را می توان در چهار دسته کلی خلاصه کرد:

• تشخیصی
• اجرایی
• بیمار-محور
• و بیولوژیک

دسته تشخیصی شامل این موارد می شود:

• تشخیص نادرست
• طرح درمان نامناسب
• و انتخاب روش اشتباه

هر شکستی که پیش می آید، معمولاً زیر عنوان یکی از این چهار دسته جا می گیرد. بعضی وقت ها هم چند دسته با هم ترکیب می شوند. مثلاً یک بیمار با تشخیص درست و متخصص ماهر، باز هم به خاطر عدم همکاری خودش شکست را تجربه می کند. یا برعکس، بیماری با همکاری کامل اما طرح درمان اشتباه، نتیجه مطلوب نمی گیرد.

شکست حین درمان چیست و چرا اتفاق می افتد؟

این بخش همان چیزی است که در بیشتر موارد نادیده گرفته می شود. شکست حین درمان یعنی از همان مسیر، ماجرا درست پیش نمی رود. دلایل اصلی اش این هاست:

تشخیص نادرست یا طرح درمان اشتباه

اگر متخصص ارتودنسی وضعیت فک و دندان ها را درست ارزیابی نکند، ممکن است درمانی انتخاب شود که اصلاً مناسب آن مورد نیست. مثلاً مشکل اسکلتی باشد ولی فقط با براکت بخواهند حلش کنند. یا برعکس، مشکل ساده ای باشد و با روشی پیچیده تر از حد لازم وارد شوند.

برای مثال در مطالعه ای که علل شکست درمان های ارتودنسی را بررسی کرده، مشخص است که یکی از رایج ترین مشکلات، طرح های درمانی طولانی و استفاده از ابزارهای نامناسب یا ناکارآمد بوده‌است .

بی تجربگی یا مهارت کم دکتر

ارتودنسی فقط چسباندنِ براکت نیست. جابجا کردن دندان ها نیروی دقیق می خواهد. اگر این نیرو درست اعمال نشود، دندان ها یا خیلی کند حرکت می کنند یا در جهت اشتباه.

بعضی بیماران به جای مراجعه به ارتودنتیست، سر از مطب دندانپزشک عمومی درمی آورند که تجربه کافی در این زمینه ندارد. نتیجه‌‍اش می شود درمانی که نه شکل درستی دارد، نه زمان بندی مشخص.

عدم همکاری بیمار

ارتودنسی درمانی است که بدون همکاری بیمار پیش نمی رود. استفاده نامنظم از الاینر، رعایت نکردنِ ساعت های تعیین شده، یا نرفتنِ به موقع برای جلسات ویزیت، مسیر درمان را خراب می کند.

در مورد ارتودنسی ثابت، حتی یک براکت جدا شده می تواند زمان درمان را طولانی تر کند. داده های یک مطالعه نشان می دهد که هر براکت جدا شده و دوباره چسبانده شده، به طور میانگین حدود ۰.۶ ماه به مدت درمان اضافه می کند .

انتخاب روش نامناسب

بعضی مشکلات با الاینر حل می شوند، بعضی فقط با براکت ثابت. اگر روش با مشکل هم خوان نباشد، درمان از همان اول در مسیر شکست قرار می گیرد. الاینرها برای ناهنجاری های خفیف تا متوسط عملکرد بهتری دارند و در موارد شدیدتر ممکن است نتوانند نتیجه دلخواه را بدهند. در بعضی از این موارد، درمان با الاینر نیمه کاره می ماند و باید با براکت ادامه پیدا کند .

بررسی شکست بعد از درمان (برگشت ارتودنسی)

اینجا درمان درست انجام شده، نتیجه هم خوب بوده، اما دندان ها کم کم برمی گردند. دندان ها ذاتاً تمایل به جابه جا شدن دارند. حتی بدون ارتودنسی هم با افزایش سن کمی حرکت می کنند. بعد از درمان، این تمایل از بین نمی رود؛ فقط باید کنترل شود.

اصلی ترین دلیل برگشت، قطع کردن یا نامنظم استفاده کردن از ریتینر است

یک مطالعه نشان می دهد که اگر ریتینرها به طور کامل کنار گذاشته شوند، تا ۷۰ درصد بیماران در طول ده سال دچار برگشت می شوند و ممکن است نیاز به درمان مجدد پیدا کنند . این عدد بزرگ است، و نشان می دهد که چرا ریتینر این قدر مهم است.

دلیل های دیگر برگشت شامل این موارد می شود:

• تغییرات طبیعی رشد فک
• بیماری لثه
• تحلیل استخوان
• دندان قروچه
• و جابجا شدن دندان عقل

این برگشت ارتودنسی تدریجی اتفاق می افتد و اگر زود متوجه شوید، برگرداندنش راحت تر است.

آمار واقعی در خصوص شکست ارتودنسی چه می گویند؟

یکی از سؤالاتی که ذهن بیماران را درگیر می کند این است که اصلاً شکست ارتودنسی چقدر شایع است. داده ها نشان می دهد که شکست درمان ارتودنسی، به ویژه در شکل برگشت، آن قدرها هم نادر نیست.

مطالعه ای که روی برگشت درمان های ارتودنسی با براکت انجام شده، نشان داد که اگر ریتینرها به طور کامل کنار گذاشته‌شوند، تا ۷۰ درصد بیماران در طول ده سال دچار برگشت می شوند . و خب ممکن است نیاز به درمان مجدد پیدا کنند عدد ۷۰ درصد نشان می دهد که ریتینر یک توصیه اختیاری نیست، بلکه بخشی جدانشدنی از درمان است.

آمار مربوط به شکست خود براکت ها هم قابل توجه است.

مطالعه ای روی ۱۰۱ بیمار نشان داد که نرخ کلی شکست براکت حدود ۱۴.۶۵ درصد بوده و ۷۸.۲۲ درصد بیماران حداقل یک بار شکست براکت را تجربه کرده‌‍اند . این یعنی تقریباً از هر چهار بیمار، سه نفر حداقل یک بار با مشکل جدا شدن براکت مواجه می شوند. هر بار جدا شدنِ براکت یعنی یک جلسه اضافه، زمان بیشتر، و هزینه بیشتر.

در مورد الاینرها هم تحقیق انجام شده است …

در این خصوص هم بررسی ها نشان می دهد که احتمال برگشت وجود دارد، مخصوصاً در مواردی که جفت شدنِ دندان ها به خوبی براکت های ثابت نباشد . این به این معنی نیست که الاینر بد است، بلکه به این معنی است که هیچ روشی بدون رعایت توصیه ها و پیگیری درست، نتیجه ماندگار نمی دهد.

چطور از ابتدا جلوی شکست ارتودنسی را بگیریم؟

پیشگیری از شکست، هم قبل از شروع درمان مهم است، هم حین آن، هم بعد از تمام شدنش. چک لیست زیر می تواند راهنمای خوبی در این زمینه باشد:

قبل از شروع

• ارتودنتیست باتجربه انتخاب کنید، نه دندانپزشک عمومی.
• طرح درمان را کامل بپرسید و بفهمید که چه چیزی قرار است انجام شود و چرا.
• روش درمانی متناسب با مشکل تان را با متخصص بررسی کنید.
• اگر جایی برایتان مبهم است، سؤال بپرسید. یک ارتودنتیست خوب از سؤال پرسیدن خوشحال می شود، نه اینکه طفره برود.

حین درمان

• جلسه ها را منظم شرکت کنید.
• توصیه های دکتر را دقیق رعایت کنید.
• اگر الاینر استفاده می کنید، ساعت های استفاده از آن را جدی بگیرید.
• هر علامت غیرعادی مثل لق شدنِ دندان، تورم لثه یا درد مداوم را زود به دکتر بگویید.
• اگر براکت تان جدا شد، منتظر جلسه بعدی نمانید.

بعد از درمان

• ریتینر را طبق دستور استفاده کنید و قطعش نکنید.
• چکاپ دوره ای را رها نکنید.
• بهداشت دهان و دندان را جدی بگیرید
• عادت های مضر مثل دندان قروچه را کنترل کنید.
• اگر ریتینرتان شکست یا گم شد، سریع برای جایگزینی اش اقدام کنید.
• یک مطالعه نشان می دهد که احتمال شکست ریتینرهای ثابت هم بالاست و تقریباً ۳۸ درصد آن ها در فک پایین و ۳۷ درصد در فک بالا شکست می خورند، و این خطر با گذشت زمان بیشتر می شود . پس حتی ریتینر ثابت هم نیاز به بررسی دوره ای دارد.

پاسخ به سوالات رایج درباره شکست ارتودنسی