ما در مقالات دیگر ناهنجاری های ارتودنسی را مورد بررسی قرار دادیم. شروع این سری مقالات با مال اکلوژن بود، و بعد اوربایت، اندربایت و اپن بایت را هم توضیح دادیم. الان نوبتی هم باشد نوبت کراس بایت هست. در این مقاله هرچیزی که باید درباره کراس باید بدانید را با هم مورد بررسی قرار می دهیم.
همه چیز درباره کراس باید در یک نگاه
در جدول زیر یک نمای کلی از این ناهنجاری را برایتان آورده ایم تا با الفبای این مشکل آشنا شوید.
| ویژگی ناهنجاری | توضیحات خلاصه و کاربردی |
|---|---|
| تعریف اصلی | قرار گرفتن دندان های فک بالا در داخل یا پشت دندان های فک پایین هنگام بستن دهان (از جلو یا طرفین) |
| انواع شایع | کراس بایت قدامی (در دندان های جلو) و کراس بایت خلفی (در دندان های عقب) |
| دلایل بروز | عوامل ژنتیکی، مکیدن طولانی مدت انگشت، تنفس دهانی و افتادن دیر هنگام دندان های شیری |
| عوارض عدم درمان | سایش دندان ها، درد مفصل فک، عدم تقارن چهره و مشکلات جدی در لثه |
| بهترین زمان درمان | دوران کودکی (سن ۷ تا ۹ سالگی) طلایی ترین زمان برای اصلاح اسکلتی است |
ناهنجاری کراس بایت دقیقاً به چه معناست و چه شکلی دارد؟
ببینید در حالت عادی دندان های فک بالا و پایین روی هم قرار می گیرند و با هم همپوشانی دارند. البته که در بخش جلوی دهان دندان های فک بالا کمی جلوتر از دندان های فک پایین هستند. اما وقتی این نظم به هم می ریزد و یک یا چند دندان بالایی “داخل” دندان های پایینی قرار می گیرند، ما با پدیده کراس بایت روبرو هستیم.
این اتفاق می تواند فقط برای یک دندان بیفتد یا اینکه کل دندان های یک سمت یا حتی هر دو سمت را درگیر کند.
کراس بایت و آندربایت با هم فرق دارند ….
بسیاری از مردم تفاوت این ناهنجاری با “آندربایت” را نمی دانند. در آندربایت معمولاً کل فک پایین جلوتر است، اما در کراس بایت ممکن است مشکل فقط تنگی عرضی فک بالا باشد که باعث می شود دندان ها در پهلوها یا در نقاط خاصی با هم تداخل داشته باشند.
این ناهنجاری باعث می شود فرد برای اینکه بتواند دندان هایش را روی هم بگذارد، ناخودآگاه فک پایین خود را به سمت چپ یا راست هدایت کند که همین موضوع شروع بسیاری از انحرافات چهره است.
با انواع مختلف این ناهنجاری آشنا شوید تا مشکل خود را بهتر بشناسید
این ناهنجاری خودش را به دو شکل اصلی نشان می دهد که هر کدام چالش های خاص خودشان را دارند:
نوع اول که به آن “قدامی” می گوییم، مربوط به دندان های جلویی است…
در این حالت یک یا چند دندان پیشین بالا پشت دندان های پایین قرار می گیرند. این مدل معمولاً روی زیبایی لبخند تأثیر زیادی دارد و باعث می شود دندان های پایینی به سمت بیرون فشار داده شوند که در درازمدت لثه دندان های پایین را تحلیل می برد.
نوع دوم که بسیار شایع و البته خطرناک تر است، نوع “خلفی” است ….
در این وضعیت دندان های آسیاب فک بالا به جای اینکه روی دندان های پایین بنشینند، داخل تر قرار می گیرند. این مدل از کراس بایت معمولاً به خاطر تنگی سقف دهان اتفاق می افتد.
خطر بزرگ اینجاست که وقتی دندان های عقبی به درستی جفت نمی شوند، فرد مجبور است فک خود را کج ببندد تا بتواند غذا بجود. اگر این اتفاق در سنین رشد برای کودک بیفتد، مفصل فک در همان حالت کج شکل می گیرد و صورت کودک در آینده نامتقارن خواهد شد.
چرا دندان های ما یا فرزندمان دچار چنین وضعیتی می شوند؟
پیدا کردن علت بروز کراس بایت به ما کمک می کند تا بفهمیم درمان چقدر می تواند پیچیده باشد. اولین متهم همیشگی، ژنتیک است. اگر پدر یا مادر فک کوچکی داشته باشند، احتمال اینکه فرزند هم با فک بالای تنگ به دنیا بیاید زیاد است. اما عوامل محیطی هم نقش بسیار پررنگی دارند که خوشبختانه خیلی از آن ها قابل پیشگیری هستند.
- تنفس دهانی مزمن: وقتی کودک به دلیل لوزه سوم یا آلرژی به جای بینی از دهان نفس می کشد، زبان که باید سقف دهان را پهن کند، پایین می افتد و فشار گونه ها باعث تنگ شدن فک بالا می شود.
- عادات مکیدن در کودکی: مکیدن انگشت شست یا استفاده طولانی مدت از پستانک فشار مداومی به سقف دهان وارد کرده و باعث جمع شدن عرض فک بالا می شود.
- تاخیر در رویش دندان های دائمی: اگر دندان شیری خیلی دیر بیفتد، دندان دائمی مجبور می شود از مسیری غیرعادی بیرون بیاید که معمولاً منجر به کراس بایت تک دندانی می شود.
نادیده گرفتن این ناهنجاری چه بلاهایی سر سلامت شما می آورد؟
بسیاری از مراجعان می پرسند که اگر دندان هایمان کمی کج باشد چه اهمیتی دارد؟ پاسخ این است که کراس بایت فقط یک موضوع مربوط به زیبایی نیست. وقتی دندان ها در جای درست خود نباشند این مشکلات پیش می آید:
- در هر بار جویدن ضربه های نامناسبی به هم وارد می کنند. این ضربه ها باعث می شوند مینای دندان ها به شدت ساییده شود و حتی دندان دچار شکستگی های ریز شود.
- علاوه بر آسیب به دندان، فشار به لثه ها هم بسیار جدی است. دندانی که در حالت کراس بایت قرار دارد، استخوان نگهدارنده ضعیف تری پیدا می کند و لثه آن به مرور زمان عقب نشینی می کند.
- اما ترسناک ترین عارضه، درگیری مفصل فک است. انحراف دائمی فک برای جبران این ناهنجاری، باعث سایش مفصل گیجگاهی فکی می شود که نتیجه اش دردهای مزمن صورت، صدا دادن فک موقع غذا خوردن و سردردهای همیشگی است که خیلی ها اصلاً نمی دانند ریشه اش در دندان هایشان است.
درمان در سنین کودکی چطور می تواند از جراحی فک در آینده جلوگیری کند؟
اگر بخواهم یک نکته طلایی به والدین بگویم این است که درمان کراس بایت را هرگز به تعویق نیندازید. در سنین ۷ تا ۱۰ سالگی، سقف دهان از دو قطعه استخوان تشکیل شده که هنوز به هم جوش نخورده اند. در این سن ما می توانیم با دستگاهی به نام “پهن کننده کام” یا اکسپندر، به راحتی عرض فک بالا را در عرض چند هفته زیاد کنیم.
این درمان بسیار ساده و بدون درد است …
در دوران کودکی در واقع ما از پتانسیل رشد خود کودک استفاده می کنیم. وقتی فک بالا پهن شود، دندان ها خود به خود در جای درست قرار می گیرند و فک پایین که کج شده بود، به مرکز صورت برمی گردد.
اگر این فرصت طلایی از دست برود و استخوان ها جوش بخورند، دیگر با دستگاه های ساده نمی توان فک را پهن کرد و احتمال اینکه فرد در بزرگسالی نیاز به جراحی سنگین فک داشته باشد، بسیار بالا می رود.
روش های مدرن برای درمان ناهنجاری در بزرگسالان چیست؟
شاید با خود بگویید که دیگر از ما گذشته و سن رشد را پشت سر گذاشته ایم. اما نگران نباشید، چون ارتودنسی برای بزرگسالان هم راهکارهای خوبی دارد:
برای در موارد خفیف تا متوسط …
ما می توانیم با استفاده از بریس های فلزی یا حتی الاینرهای شفاف (ارتودنسی نامرئی)، دندان ها را به سمت بیرون حرکت دهیم تا کراس بایت اصلاح شود. در این روش ما استخوان فک را جابجا نمی کنیم، بلکه دندان ها را در لبه استخوان مرتب می کنیم.
در مواردی که تنگی فک بالا در بزرگسالی بسیار شدید باشد …
اینجا متخصص ارتودنسی از روش های پیشرفته تری استفاده می کند. یکی از این روش ها استفاده از مینی اسکروها (پیچ های کوچک موقتی) در سقف دهان است که به ما اجازه می دهد حتی در سنین بالا هم کمی استخوان را تحریک به پهن شدن کنیم.
در نهایت اگر مشکل خیلی ریشه ای و اسکلتی باشد…
خب اینجا هم یک جراحی کوچک همراه با ارتودنسی انجام می شود تا فک بالا به عرض مناسب برسد و لبخندی زیبا و عملکردی سالم برای فرد ایجاد شود.
مقایسه درمان ناهنجاری در سنین مختلف و نتایج آن ها
در جدول زیر تفاوت های کلیدی بین درمان در کودکی و بزرگسالی را بررسی کرده ایم تا بدانید در هر مقطع سنی چه انتظاری باید داشته باشید.
| پارامتر مقایسه | درمان در کودکان (سن رشد) | درمان در بزرگسالان (بعد از بلوغ) |
|---|---|---|
| نوع دستگاه | اغلب متحرک یا اکسپندر سقف دهان | اغلب بریس ثابت، الاینر یا مینی اسکرو |
| هدف اصلی | تغییر شکل استخوان و هدایت رشد فک | حرکت دادن دندان ها یا جراحی اسکلتی |
| طول دوره فعال | ۳ تا ۶ ماه برای اصلاح عرضی | ۱۲ تا ۲۴ ماه بسته به شدت مشکل |
| نیاز به جراحی | بسیار نادر و تقریباً صفر | احتمال نیاز در موارد اسکلتی شدید |
| پایداری نتیجه | بسیار بالا به دلیل اصلاح فونداسیون | نیاز به نگهدارنده های دقیق برای جلوگیری از برگشت |
آیا ارتودنسی نامرئی برای حل این مشکل مناسب هستند؟
یکی از سوالات پرطرفدار این روزها این است که آیا بدون سیم کشی هم می شود کراس بایت را درمان کرد؟ خوشبختانه بله. الاینرهای شفاف امروزه به قدری پیشرفته شده اند که می توانند بسیاری از انواع این ناهنجاری را برطرف کنند. این پلاک های نامرئی با وارد کردن فشارهای برنامه ریزی شده به سطح دندان، آن ها را به تدریج به سمت خارج قوس فکی هدایت می کنند.
البته باید واقع بین هم باشیم ….
اگر مشکل شما ناشی از یک ناهماهنگی شدید اسکلتی باشد، الاینرها به تنهایی معجزه نمی کنند. در این شرایط متخصص ممکن است از روش های ترکیبی استفاده کند. یعنی برای مدتی از اکسپندر استفاده شود و بعد ادامه کار با الاینرهای شفاف انجام گیرد.
مزیت بزرگ الاینرها برای بزرگسالان این است که در طول درمان هیچ کس متوجه وجود دستگاه در دهان آن ها نمی شود و تداخل دندان ها در حالت کراس بایت بدون آسیب به مینای دندان برطرف می شود.
برای داشتن یک درمان موفق چه همکاری هایی از طرف شما لازم است!
موفقیت در درمان کراس بایت یک کار تیمی بین شما و متخصص ارتودنسی است. اگر فرزندتان در حال استفاده از اکسپندر است، شما باید طبق برنامه دکتر، پیچ دستگاه را در خانه بچرخانید. این کار بسیار حساس است و نباید هیچ روزی فراموش شود. همچنین رعایت بهداشت در این دوران حیاتی است؛ چون دستگاه های پهن کننده سقف دهان محل خوبی برای جمع شدن خرده های غذا هستند و اگر تمیز نشوند باعث التهاب شدید لثه می شوند.
بزرگسالان هم باید به این موارد توجه کنند …
در بزرگسالان هم استفاده منظم از کش های ارتودنسی (الاستیک ها) کلید نهایی اصلاح رابطه فکی است. این کش ها دندان های بالا و پایین را به سمت هم می کشند تا در وضعیت درستی قفل شوند.
اگر در استفاده از آن ها تنبلی کنید، ممکن است دندان هایتان ردیف شوند اما لبه های آن ها همچنان روی هم جفت نشوند و کراس بایت شما به طور کامل اصلاح نشود. پس به توصیه های متخصص خود با دقت عمل کنید تا بهترین نتیجه را در کمترین زمان بگیرید.
سوالات متداول شما درباره این ناهنجاری
در روزهای اول استفاده از اکسپندر یا بریس، احساس فشار و کمی ناراحتی کاملاً طبیعی است، اما این حس دردناک نیست و خیلی زود به آن عادت می کنید.
اصلاح اولیه عرض فک معمولاً سریع است (۳ تا ۶ ماه)، اما برای ردیف شدن نهایی دندان ها و تثبیت نتیجه معمولاً به یک تا دو سال زمان نیاز است.
بله، اگر از نگهدارنده ها (ریتینرها) طبق دستور متخصص استفاده نکنید، دندان ها تمایل دارند به وضعیت ناهنجار قبلی خود بازگردند.
بستگی به شدت مشکل دارد. اگر نیاز به دستگاه های اضافی مثل اکسپندر یا جراحی باشد، هزینه بیشتر خواهد بود، اما ارتودنسی معمولی تفاوت قیمتی زیادی ندارد.
