تصوری که بیشتر افراد در ذهن دارند این است که دندان سالم باید مثل یک ستون بتنی سر جای خود خشک و بی حرکت باشد. اما بیایید همین ابتدای کار خیالتان را در خصوص لق شدن دندان در زمان درمان ارتودنسی راحت کنم: تکان خوردن ملایم دندان ها در روند ارتودنسی نه تنها نشانه خطر نیست، بلکه گواهی بر این است که درمان به درستی کار می کند و دندان ها در حال جابجایی به سمت موقعیت صحیح خود هستند.
اگر در آستانه شروع درمان هستید و این موضوع شما را نگران کرده‌است، یا اگر همین حالا براکت و پلاک روی دندان دارید و با لمس زبان متوجه تکان کوچکی شده اید، این راهنما به تمام نگرانی های شما پاسخ می دهد.
پاسخ کوتاه: چرا لق شدن دندان در ارتودنسی طبیعی است؟
اگر بخواهم مستقیم و بی پرده به پرسش اصلی شما پاسخ بدهم؛ بله. دندان ها در طول درمان شل می شوند و این موضوع تا حد معینی کاملاً طبیعی است. دندان یک عضو جامد در دیواره ای گچی نیست. بلکه درون استخوان فک به کمک الیافی کشسان به نام «رباط پریودنتال» مهار شده است.
زمانی که سیم ارتودنسی، براکت یا الاینر شفاف نیرویی ملایم و مداوم به دندان وارد می کند، این بافت های نگه دارنده دستخوش تغییرات سلولی می شوند تا مسیر حرکت دندان باز شود. بدون این شل شدگی موقت، هیچ دندانی نمی تواند حتی یک میلی متر در استخوان جا به جا شود.
بنابراین، لق شدن دندان در زمان درمان ارتودنسی درواقع بخش جدایی ناپذیر مکانیک حرکت دندان است، نه علامتی از تخریب یا افتادن دندان.
دندان چگونه درون استخوان حرکت می کند؟
برای اینکه دلهره شما کاملاً برطرف شود، باید بدانید در اعماق لثه و استخوان چه اتفاقی می افتد. دندان ها مستقیماً به استخوان جوش نخورده اند. بین ریشه ی دندان و استخوان فک، شبکه ای اسفنجی و زنده از رگ ها و فیبرهای پروتئینی قرار دارد.
وقتی ابزار ارتودنسی به دندان فشار می آورد، دو پدیده هم زمان رخ می دهد:
۱. تحلیل استخوان در سمت فشار: در جهتی که دندان به سمت آن هل داده می شود، فشار ملایم باعث تحریک سلول هایی به نام استئوکلاست می شود. این سلول ها بخش بسیار نازکی از بافت استخوان را برمی دارند تا فضا برای عبور ریشه باز شود.
۲. استخوان سازی در سمت کشش: در طرف مخالف، الیاف کشیده می شوند و سلول های استئوبلاست فعال می گردند تا پشت سر دندان استخوان تازه بسازند.
فاصله ی زمانی میان برداشته شدن استخوان در یک سمت و پر شدن جای خالی آن با استخوان متراکم در سمت دیگر، همان دوره ای است که شما احساس تکان خوردن دندان بعد از ارتودنسی را تجربه می کنید. بعد از اینکه دندان در جای نهایی خود نشست و فشار فعال برداشته شد، استخوان سازی کامل می شود و دندان دوباره مثل سنگ در جای خود محکم خواهد شد.
بیشتر بخوانید: مکانیزم حرکت دندان در ارتودنسی به چه صورت است؟
تفاوت احساس لق شدن دندان طبیعی با لقی خطرناک چیست؟
بسیار مهم است که بتوانید تفاوت بین یک لقی فیزیولوژیک (طبیعی و درمانی) را با لقی پاتولوژیک (بیمارگونه و ناشی از آسیب) تشخیص دهید. جدول زیر به شما کمک می کند این دو حالت لق شدن دندان در زمان درمان ارتودنسی را مقایسه کنید:
| نشانه و معیار | لقی طبیعی و کنترل شده | لقی غیرطبیعی و نگران کننده |
|---|---|---|
| میزان جابه جایی | بسیار جزئی (کمتر از ۱ میلی متر)، بیشتر با زبان حس می شود تا با چشم | واضح و شدید، جابه جایی افقی یا عمودی چشمگیر |
| احساس درد | تیر کشیدن ملایم یا فشار مبهم، معمولاً ۲ تا ۴ روز پس از تنظیم دستگاه | درد ضربان دار، شدید و مداوم که با مسکن معمولی آرام نمی شود |
| وضعیت لثه | لثه صورتی، سالم و بدون ترشح، فقط کمی حساس | لثه متورم، قرمز تیره، همراه با خونریزی خودبه خودی یا ترشح عفونی |
| دامنه درگیری | اغلب محدود به دندان هایی که تحت فشار مستقیم جلسه اخیر هستند | لقی چند دندان مجاور همراه با عقب نشینی واضح خط لثه |
| تغییر رنگ دندان | دندان رنگ طبیعی خود را حفظ می کند | دندان به سمت خاکستری، کدر یا تیره متمایل می شود |
آیا بعد از ارتودنسی دندان لق می شود و در روش های مختلف چه فرقی دارد؟
نوع دستگاه درمانی که استفاده می کنید نیز بر شدت این حس اثر می گذارد. بسیاری از مراجعان می پرسند که آیا بعد از ارتودنسی دندان لق می شود یا شدت آن در شیوه های مدرن متفاوت است؟
ارتودنسی ثابت با براکت های فلزی یا سرامیکی
در درمان ارتودنسی ثابت، نیرو به صورت پیوسته از طریق سیم به تک تک نگین ها اعمال می شود. به ویژه در چند ماه اول که دندان های نامرتب در حال صف بستن هستند، لق شدن دندان در زمان درمان ارتودنسی (مخصوصا دندان های پیشین) بسیار شایع است. زیرا این دندان ها ریشه های تک کاناله و ظریف تری دارند و زودتر واکنش نشان می دهند.
ارتودنسی متحرک در سنین پایه
در روش های ارتودنسی متحرک که بیشتر برای هدایت رشد فک به کار می روند، میزان لقی کمتر به چشم می آید، اما در دوره های فعال سازی پیچ پلاک ها، دندان های تکیه گاه ممکن است مقدار اندکی تکان بخورند که موقتی است.
ارتودنسی نامرئی با الاینرهای شفاف
درمان با الاینرهای شفاف به دلیل طراحی دیجیتال، نیروها را به صورت حساب شده تر و نقطه ای اعمال می کند. با این حال، وقتی الاینر را برای خوردن غذا از دهان خارج می کنید، ممکن است هنگام گاز زدن حس کنید دندان هایتان تکیه گاه همیشگی را ندارند.
در مجموعه ما در کلینیک دکتر درویش پور، به دلیل وجود لابراتوار اختصاصی الاینر شفاف، ما می توانیم ضخامت و میزان اعمال نیرو در هر مرحله از ارتودنسی نامرئی را بر اساس شرایط لثه و تراکم استخوان بیمار با دقت میکرونی تنظیم کنیم تا تکان خوردن دندان بعد از ارتودنسی به کمترین حد ممکن برسد و روند حرکت در کمال آرامش طی شود.
۴ اشتباه رایج مراجعان هنگام حس لقی دندان که نباید مرتکب شوید
وقتی بیمار احساس می کند دندانی لق شده، ناخودآگاه رفتارهایی انجام می دهد که می تواند به بافت های پیرامون آسیب بزند. برای جلوگیری از عوارض ناخواسته، این موارد را جدی بگیرید:
- بازی کردن مدام با زبان یا انگشت: کنجکاوی برای چک کردن میزان لقی، باعث اعمال نیروی نامنظم و خستگی الیاف نگه دارنده می شود. دندان را به حال خود بگذارید.
- جویدن خوراکی های بسیار سفت و چسبنده: گاز زدن به ته دیگ، سیب سفت، یخ یا هویج می تواند نیروی برشی شدیدی به دندانی که در حال حاضر دامنه ی حرکتی آزادی دارد وارد کند و به ریشه صدمه بزند.
- قطع مسواک زدن از ترس کنده شدن دندان: برخی افراد به گمان اینکه مسواک زدن دندان را می اندازد، بهداشت آن ناحیه را رها می کنند. این کار باعث تجمع پلاک میکروبی، التهاب شدید لثه و در نتیجه لق تر شدن واقعی دندان می شود.
- تغییر خودسرانه ی فشار دستگاه یا الاینر: کم کردن یا دستکاری کش ها و پلاک ها بدون نظر پزشک، روند تعادل بیولوژیک استخوان را بر هم می زند.
چه زمانی تکان خوردن دندان بعد از ارتودنسی یک هشدار جدی است؟
اگرچه در بخش اعظم موارد این وضعیت طبیعی است، اما در شرایط معدودی لق شدن دندان در زمان درمان ارتودنسی نشانه ی یک اختلال ثانویه است که باید سریعاً توسط متخصص ارتودنسی ارزیابی شود:
۱. بیماری های زمینه ای لثه (پریودنتیت)
اگر بیماری پیش از شروع درمان، عفونت فعال لثه داشته باشد یا در طول درمان بهداشت دهان افت کند، باکتری ها استخوان نگه دارنده ی دندان را تخریب می کنند. در این حالت، لقی ناشی از حرکت ارتودنسی نیست، بلکه ناشی از تحلیل رفتن بستر استخوان است.
۲. تحلیل ریشه دندان (Root Resorption)
گاهی ریشه ی دندان در اثر وارد آمدن نیروهای سنگین یا زمینه های ژنتیکی، مقداری از طول خود را از دست می دهد (کوتاه می شود). این اتفاق معمولاً با رادیوگرافی های دوره ای پایش می شود تا پیش از رسیدن به مراحل پرخطر، شدت نیرو اصلاح گردد.
۳. تروما یا ضربه ی ناگهانی
اگر ضربه ای به صورت وارد شود یا حین غذا خوردن سنگریزه ای زیر دندان تحت فشار برود، الیاف پریودنتال ممکن است دچار کوفتگی حاد شوند. در این وضعیت، دندان باید موقتاً غیرفعال شده و در جای خود تثبیت شود.
نحوه مدیریت و مراقبت از دندان های لق در دوران درمان به چه صورت باید باشد
اگر در حال حاضر این حس کلافه کننده لق شدن دندان در زمان درمان ارتودنسی را دارید، رعایت چند دستورالعمل ساده به آرامش بافت ها کمک شایانی می کند:
- رژیم غذایی نرم در روزهای فعال سازی: تا سه روز پس از تعویض سیم یا گذاشتن الاینر جدید، از غذاهای نرم مانند سوپ، پوره، تخم مرغ آب پز و ماکارونی استفاده کنید.
- بهداشت بی نقص دهان: از مسواک های مخصوص ارتودنسی با پرزهای نرم (Soft) استفاده کنید تا لثه دچار التهاب نشود. استفاده از نخ دندان سوپرفلاس یا واترجت مانع از ایجاد جرم میان دندانی می شود.
- استفاده منظم از نگهدارنده ها (ریتینر): در پایان دوره ی درمانی، دندان ها هنوز به چند ماه زمان نیاز دارند تا در موقعیت جدید استخوان سازی کامل انجام دهند. رها کردن ریتینر می تواند زمینه ساز جابه جایی ناخواسته و تداوم لقی شود.
حتما با یک متخصص باتجربه صحبت کنید ….
تشخیص زودهنگام ناهنجاری های فکی در سنین پایه از پیچیده تر شدن درمان در بزرگسالی جلوگیری می کند. اگر فرزند خردسال دارید، پیشنهاد می کنم برای ارزیابی تکامل فک و رویش دندان ها، به بخش ارتودنسی کودکان در سایت ما سر بزنید و از مشاوره ی تخصصی ما استفاده کنید تا با اقدامات پیشگیرانه، مسیر رشد دندان ها بدون نیاز به درمان های پرهزینه و پیچیده تر در آینده اصلاح شود. همچنین می توانید برای برآورد هزینه ها به صفحه هزینه ارتودنسی مراجعه فرمایید.
پاسخ به چند پرسش رایج درباره لقی دندان در ارتودنسی
خیر؛ اگر لثه سالم باشد و درمان توسط متخصص هدایت شود، استخوان کافی در اطراف ریشه وجود دارد و خطر افتادن دندان عملاً صفر است.
تکان خوردن خفیف در تمام طول دوره ی فعال درمان کم وبیش وجود دارد، اما احساس لقی بارز معمولاً چند روز پس از هر جلسه تنظیم به اوج می رسد و سپس فروکش می کند.
دندان های تک ریشه مانند دندان های ثنایای جلویی، سطح مقطع کمتری در استخوان دارند و نسبت به دندان های آسیاب چندریشه، جابه جایی و لقی را با وضوح بیشتری نشان می دهند.
اگر فاصله ی زمانی مناسب رعایت شود، بررسی های رادیوگرافی دقیق انجام گیرد و نیروها به صورت کنترل شده و سبک اعمال شوند، درمان مجدد آسیبی به پایداری ریشه نمی زند.
